Kompanije iz Turske i Srbije prijavile su se na tender preduzeća “Sarajevo-gas” iz Istočnog Sarajeva za projektovanje i izgradnju magistralnog gasovoda Šepak – Novi Grad, čija je procijenjena vrijednost 900 miliona konvertibilnih maraka bez PDV-a, rečeno je na sjednici za otvaranje ponuda.
Riječ je o kompanijama “Vemak” iz Turske i “Konvar” iz Srbije, koje su posljednjeg dana tendera dostavile ponude, čime su ispunile uslove za ulazak u prvu fazu ograničenog postupka koji “Sarajevo-gas” provodi. To praktično znači da su, u skladu sa zahtjevima naručitelja, ove kompanije dostavile dokumentaciju, na osnovu koje će biti ocijenjeno da li one ispunjavaju uslove za ulazak u drugu fazu.
U pretkvalifikacionom postupku, komisija koju je “Sarajevo-gas” sačinio dužna je pregledati i ocijeniti pristiglu dokumentaciju, te odrediti da li ijedna od ponuda zadovoljava zahtjeve javne nabavke. Ukoliko se utvrdi da su uslovi zadovoljeni, naručitelj će te kompanije pozvati na dostavu ponuda, ali tako da ne otkrije podatke o ostalim ponuđačima.
“Vemak” i “Konvar” bili su dužni, osim prijave, dostaviti tehnički opis radova, izjave o ličnoj, ekonomskoj, finansijskoj, tehničkoj i profesionalnoj sposobnosti, kao i pisanu izjavu da nisu u sukobu interesa.
Već pri otvaranju prvog dijela dokumentacije kompanije “Vemak” članovi komisije su ukazali na određene manjkavosti, kao što je neuvezanost dokumentacije na zakonom propisan način, te nepostojanje adekvatne ovjere ključnih izjava neophodnih za pretkvalifikacionu fazu.
Kompanija “Vemak”, osnovana 2003. godine, bavi se građevinarstvom, posebno izgradnjom gasovoda i energetske infrastrukture, te su, prema javno dostupnim informacijama, do sada radili na brojnim projektima u Turskoj, Iraku i Hrvatskoj. Izdvaja se projekt izgradnje Turk Stream Onshore Natural Gas Pipeline, kada su radili na kopnenom dijelu gasovoda koji povezuje Tursku s ruskim sistemom preko Crnog mora, gasovod Bosiljevo – Sisak u Hrvatskoj, te gasovod Khormor – Chemchemal u Iraku.
Novinari Detektora isključeni su sa sjednice komisije prije otvaranja dokumentacije kompanije “Konvar”.
Ova srbijanska kompanija postoji duže od dvije decenije, a bavi se izvođenjem mašinskih infrastrukturnih radova. Do sada su radili na gasifikaciji opština Voždovac, Palilula i Barajevo u Srbiji, kao i na radovima na gasnom interkonektoru između Srbije i Bugarske. Osim kompanije u Beogradu, “Konvar” ima registrovanu poslovnu jedinicu u Bijeljini, a kao direktor kompanije u obje zemlje naveden je Nenad Pavlović.
Direktor “Sarajevo-gasa” Nedeljko Elek za Detektor je kazao kako tenderska komisija još uvijek vrši procjenu dokumentacije, te da se rezultatima ove faze nadaju kroz dva dana.
“Komisija još radi, radit će sigurno do iza četiri danas, a ja nisam član komisije, tako da će oni tu valorizaciju raditi tek možda sutra”, rekao je Elek, navodeći da bi rezultati mogli biti poznati u petak, 30. januara.
Zapisnik o otvaranju ponuda za tender. Foto: Detektor
Vlada Republike Srpske je u novembru prošle godine donijela odluku o davanju saglasnosti za realizaciju projekta izgradnje magistralnog gasovoda Šepak – Novi Grad, kao projekta, kako su naveli, od strateškog značaja planiranom strategijom razvoja energetike Republike Srpske do 2035. godine.
Prema ovoj odluci, projekat obuhvata tri faze: izgradnja dijela trase Šepak – Banja Luka, izgradnja priključnih gasovoda prema opštinama i gradovima i, u konačnici, izgradnja dijela gasovoda od Banje Luke do Novog Grada. Nosilac aktivnosti je preduzeće “Sarajevo-gas” a.d. Istočno Sarajevo.
Ovo preduzeće je 29. decembra prošle godine objavilo tender za projektovanje i izgradnju gasovoda, o čemu je Detektor izvještavao. Sa PDV-om iznos prelazi jednu milijardu konvertibilnih maraka.
Vlasti u Republici Srpskoj već neko vrijeme insistiraju na “Novoj istočnoj interkonekciji”, koja će se kod Bijeljine spajati s gasovodom u Srbiji i za koji se očekivalo da će ga finansirati ruski “Gazprom”. Ovo je ranije bio prvi veliki test državne vlasti u oslobađanju od ruskog uticaja te odnosu prema politici i budućem članstvu u Evropskoj uniji, čije su države značajno smanjile ili u potpunosti obustavile poslovanje sa ovom gasnom kompanijom pod kontrolom Kremlja.
Ovo je jedna od dvije velike interkonekcije čiju izgradnju planiraju različiti nivoi vlasti u Bosni i Hercegovini, pa pored ove čiju izgradnju finansiraju vlasti RS-a, kolokvijalno nazvane Istočna interkonekcija, veliku pažnju izaziva i projekt izgradnje Južne interkonekcije. Potreba za izgradnjom ovih gasovoda proističe iz činjenice da BiH trenutno ima samo jedan izvor gasa iz Rusije, što građane i kompanije ostavlja ovisne isključivo o gasu iz ove zemlje, dok ostale države u Evropi smanjuju svoju ovisnost zbog ruske invazije na Ukrajinu. Novi izvori mogli bi također smanjiti i cijene gasa.
Južna interkonekcija, o kojoj se Parlament Federacije BiH očitovao prošle godine i usvojio potreban zakon za gradnju, nije nova ideja. Ovaj gasovod godinama stoji u idejnim ladicama vlasti koje su se u Federaciji smjenjivale u posljednjih 15 godina. Posljednjih sedmica su razgovori o ovom pitanju intenzivirani i trenutno je u BiH delegacija američke firme zainteresirane za implementaciju ovog projekta.
Bez Južne interkonekcije, jedina alternativa u tom slučaju bio bi gas iz Azerbejdžana koji do Jugoistočne Evrope putuje posebnim gasovodom, koji također ide preko Bugarske i Srbije. Ali on nije bez mana, jer je malog kapaciteta.
Na sjednicama Vijeća ministara prije nekoliko godina, ove dvije konekcije su stavljane u jednu zajedničku tačku za glasanje, ali nikada nisu usvojene, zbog uslovljavanja iz oba entiteta.
Dodik je 2022. godine zaprijetio da će formiranje državne vlasti usloviti upravo Istočnom interkonekcijom, a SNSD-ov ministar vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH Staša Košarac je u decembru 2024. kazao da Vijeće ministara neće dati u proceduru odobrenje za Južnu interkonekciju “bez deblokade Istočne interkonekcije”.
Postrojenje za plin u blizini Moskve. Foto: EPA/MAXIM SHIPENKOV
Bruxelles je potvrdio da će do 2027. u potpunosti prekinuti uvoz ruskog gasa, a Danska je u septembru prošle godine predložila da se posebna pažnja posveti gasovodu Turski tok. Jedan od korisnika tog gasovoda je Bosna i Hercegovina, zemlja kandidat Evropske unije, do kraja ovisna o ruskom gasu i bez alternativnog izvora, potpuno nespremna za novu politiku Bruxellesa.
Evropska unija potpunu blokadu uvoza gasa iz Rusije planira od početka invazije na Ukrajinu. Već u martu 2022. lideri EU su se usaglasili da se počne smanjivati ovisnost, a plan je predstavljen u maju iste godine.
Plan je da se ruski gas koji se dostavlja po ugovoru koji je u trajanju kraći od jedne godine zaustavi najdalje 17. juna 2026., sa izuzetkom država koje nemaju izlaz na more, kao što su Mađarska i Slovačka. Zabrana uvoza ruskog gasa po dugotrajnim ugovorima stupit će na snagu krajem 2027. godine, dok bi Mađarska i Slovačka gas mogle uvoziti zaključno sa 1. januarom 2028. godine.
