Rezultati istraživanja javnog mnijenja u Njemačkoj pokazuju, prema pisanju Reutersa, da podrška AfD-u, koji želi ograničiti imigraciju, obnoviti veze s Rusijom i napustiti eurozonu, iznosi više od 40 odsto, što je 15 do 20 bodova ispred CDU-a, koji vlada u koaliciji sa Socijaldemokratima (SPD) lijevog centra i Slobodnim demokratima (FDP), koji se zalažu za slobodno tržište.
Pobjedi te stranke nadaju se pojedine stranke desnog političkog spektra u BiH i Srbiji, očekujući da će to označiti početak promjena unutar Njemačke, a onda i u EU.
Prema Velizaru Antiću, političkom analitičaru iz Banje Luke, osnovni razlog za dobre odnose stranaka sa Balkana sa AfD-om je to što je glas Njemačke, koju je ocijenio najznačajnijom zemljom u EU, uz Francusku, presudan za odnos EU prema ovom regionu.
„U tom kontekstu, stranka koja ima ogroman rast u prethodnim godinama i koja je po istraživanjima u ovom trenutku pojedinačno najjača partija u Nemačkoj je izuzetno značajna ne samo za naš region nego i ukupno za sve zemlje EU. Ukoliko nastavi sa ovim rastom AfD će vrlo brzo doći na vlast u Nemačkoj. Sa te tačke, jako je bitno imati dobre odnose sa ovom partijom“, rekao je Antić za Detektor.
Okupljanje stranaka sličnog ideološkog profila uobičajeno je u Evropi, smatra Nemanja Rujević, novinar iz Njemačke.
“Današnji radikalni desničari i fašisti su dovoljno pametni da ne liče sasvim na svoje istorijske uzore – zato bi da sarađuju sa drugim nacionalistima, a ne da protiv njih ratuju. Ali ta saradnja mora da bude na osnovama navodnog suverenizma. Srpska desnica je rascepkana, probušena režimskim igračima, a od ranije sluđena. Zato se hvata za parole koje dobro zvuče jednako sluđenim biračima – malo Kosovo, malo protiv Zapada, malo za Rusiju, malo protiv ‘gej ideologije’. Ne bi ih ni poredio sa AfD-om koja em ima realne šanse da preuzme vlast u najvećoj ekonomiji Evrope, em ima spreman plan, em može da bude stvarno opasna”, ocijenio je Rujević u izjavi za Detektor.
Odnose njemačke stranke sa desničarima na Balkanu, misli Rujević, teško je nazvati saradnjom.
“Više su u pitanju folklorni sastanci, tvitovi, fotografije zgodne za reklamu – ‘Vidite, mi smo sa ovima što će uzeti vlast u Nemačkoj, oni su budućnost!’. Mnogo je dublja i po javni interes u Srbiji zloćudnija saradnja (predsjednika Srbije Aleksandra) Vučićeve SNS i Demohrišćana kancelara (Fridriha) Merca, a ranije kancelarke (Angele) Merkel – obe te stranke su na vlasti i delaju, za razliku od ovih opozicionih desničara koji još mogu samo da pričaju“, rekao je Rujević.
Dodikove simpatije prema njemačkoj desnici
Alternative für Deutschland (AfD) je ultradesničarska, anti-imigraciona, konzervativna i evroskeptična politička stranka u Njemačkoj koja se uveliko oslanja na populizam i njemački nacionalizam.
Poslije parlamentarnih izbora 2025. druga je stranka po snazi u njemačkom Bundestagu.
Politika AfD-a počiva na borbi protiv ljevičarske ideologije i migracija. Dio ideologije te stranke su i islamofobija, ukidanje sankcija Rusiji, poricanje klimatskih promjena i preustroj iz Evropske Unije u „konfederaciju evropskih nacija”.
Tada kao predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik je, između ostalog, javno podržao politiku AfD-a i njihovu predstavnicu na njemačkim saveznim izborima u januaru 2025. objavom na platformi X u kojoj je naveo da je to jedina stranka koja može vratiti Njemačku na put napretka.
Dodik je također pozvao glasače u Njemačkoj da glasaju za ovu stranku “kako bismo izgradili buduće dobre odnose Republike Srpske i Njemačke”.
AfD je osim kritika javnosti bila pod pritiskom Saveznog ureda za zaštitu Ustava koji je 2025. godine u svom izvještaju naveo da je broj ekstremista unutar AfD-a, koji je bio drugi na saveznim izborima u februaru, porastao za 77 posto tokom prethodne godine.
Na osnovu ekspertske analize Njemačke obavještajne agencije, ovo tijelo zatražilo je pojačan nadzor nad AfD-om, a stranka se našla i na udaru kritika SPD-a.
Dodik je i na ovo reagovao burno i poručio: „Političko-pravosudni progon AfD-a dokazuje da se evropski liberalizam iz promotora slobode pretvorio u kaznenu ekspediciju s ciljem progona političkih disidenata”.
Upravni sud u Kölnu donio je 26. februara 2026. rješenje kojim Savezni ured za zaštitu ustava privremeno ne smije AfD označavati kao „potvrđeno ekstremističko nastojanje”.
Dodik je istakao da su sve stranke koje zagovaraju poštovanje tradicionalnih kršćanskih vrijednosti i prava naroda na subjektivitet izložene progonu kroz montirane sudske procese.
“Birokratija bez oklijevanja brani svoje privilegije, ali duboko vjerujem da će ideje suvereniteta i volje naroda na kraju pobijediti i da će AfD nastaviti svoje političko djelovanje”, napisao je Dodik na mreži X.
EPA/HANNIBAL HANSCHKE
Stavovi AfD prema Bosni i Hercegovini
Kako je Aljazeera izvijestila 2023. godine, AfD je stava da je prihvatljivije da postoje dvije ili tri države na teritoriji BiH, nego jedna nefunkcionalna.
Poseban interes za Bosnu i Hercegovinu poslanici AfD-a pokazali su u junu 2023., kada je frakcija u Bundestagu podnijela prijedlog rezolucije pod naslovom „Stabilnost i sigurnost za Zapadni Balkan”.
Dokument, potpisan imenima Petra Bystrona, Markusa Frohnmaiera i predsjednika stranke Tina Chrupalle te još trinaest poslanika, tražio je da Njemačka radi na ukidanju Ureda visokog predstavnika, da se strane sudije u Ustavnom sudu BiH zamijene državljanima BiH i da se provede reforma kojom bi se, uz bošnjački entitet i Republiku Srpsku, stvorio samostalan i ravnopravan hrvatski entitet.
Prijedlog nije usvojen. Detektor je pokušao da sazna više o odnosima sa AfD-om od Dodikove SNSD, ali iz te stranke nisu odgovorili na upit do objave ovog teksta.
Na pitanja o prijateljskim strankama na Balkanu nisu odgovorili ni iz AfD-a.
Negiranje genocida u Srebrenici
U Bundestagu je 11. jula 2025. održana rasprava povodom međunarodnog dana sjećanja na genocid u Srebrenici. Za BiH su bili najznačajniji stavovi AfD; negiranje genocida i korištenje Srebrenice kao dokaza da je suživot nemoguć.
Alexander Wolf iz Alternative za Njemačku nije govorio o genocidu nego o pokolju. Predsjednica Bundestaga Wolfu nije dala da nastavi.
“Multikulturalnost završava masakrom što pokazuje i slučaj Srebrenice“, rekao je još jedan zastupnik AfD-a u Bundestagu, Martin Sichert.
Sichert je iskoristio ovu priliku da kritikuje imigracije muslimana u Njemačku i iznese navodne primjere kako je kazao „šerijata“ u Njemačkoj.
Veze AfD-a u Srbiji
Markus Frohnmaier, tada na čelu omladine AfD-a, od 2013. redovno je dolazio u Srbiju i gradio veze s Miroslavom Parovićem, predsjednikom desničarskog Narodnog slobodarskog pokreta.
Parović je za Detektor rekao da je kroz „druženje i saradnju s Markusom ispratio rast AfD-a od tadašnje vanparlamentarne grupacije do najjače partije u Nemačkoj“.
Parović je naveo da on i organizacija na čijem je čelu sa AfD-om sarađuju od 2014. godine.
On je podsjetio i da je AfD nastao od grupe političara i intelektualaca koji su izašli iz partija kao što su CDU (Kršćansko-demokratska unija) i FDP (Slobodna demokratska stranka) „jer se nisu slagali sa politikom spašavanja EU bez alternative“.
Baš kao što za njih, kaže Parović, Njemačka nema alternativu, za njega je nema Srbija, „a sve druge politike se moraju uklopiti u taj državni i nacionalni interes“:
“Na toj osnovi sam oktobra 2014. kao idejni tvorac bio domaćin i glavni moderator skupa Nova Evropa – Pariz-Berlin-Moskva-Beograd i na tom skupu je bilo tridesetak intelektualaca i političara iz čitave Evrope. Poruka je bila da je neophodan novi dogovor među Evropljanima koji će uvažavati specifičnosti evropskih nacija, a druga poruka je bila protiv rata u Ukrajini. Paradoksalno, ali tada smo mi konzervativci bili protiv rata, dok je evropska liberalna politika zajedno sa SAD bila za rat u Ukrajini i sada vidimo na šta je to izašlo“, naveo je Parović.
Miroslav Parović (Foto: Facebook)
U jednoj od objava na svom Facebook profilu u junu ove godine, a nakon posjete AfD-u, Parović je naveo kako Evropa mora da se mijenja kako se ne bi pretvorila u veliki muzej. Mislio je, objašnjava za Detektor, na „katastrofalno stanje u Evropi“ – rat u Ukrajini, „nedefinisan“ Zapadni Balkan, za koji kaže da u njemu tinjaju sukobi i netrpeljivosti na nivou 90-ih godina.
“Sa druge strane imamo EU koja je u institucionalnoj i ekonomskoj krizi koju najbolje opisuje to što su građani Islanda odbili da uopšte uđu u pregovore o učlanjenju“, naveo je on.
On je ocijenio i da je energetski i resursni problem EU, ali i onih koji su van EU, ogroman i sistemski i kao takav ako brzo ne bude riješen prevaliće se na privredu. Kao posljedicu toga, Parović vidi Evropu u recesiji sa socijalnim problemima.
“Otuda je promjena neophodna i to svi vide, ali se tih promjena plaše delom zbog neizvesnosti, ali mnogo većim delom zbog toga što se političke strukture koje drže vlasti ne žele konkurenciju. Lično smatram da je za Evropu rešenje da se na sto vrati ta velika ideja da postoji zajednički prostor od Lisabona do Vladivostoka i da to bude treći pol između SAD i Kine“, dodao je on.
Njegova stranka dijeli neke od ideja AfD-a, kao što su bliski odnosi sa Rusijom i sličnim desnim strankama u Evropi. Negiraju nezavisnost Kosova, proglašenu 2008. godine, a također spada i u grupu stranaka koje su negatori genocida u Srebrenici.
Banjalučki analitičar Velizar Antić kao još jedan razlog dobrih odnosa srpskih partija sa desnice sa AfD-om vidi upravo i činjenicu da se odnos prema vrijednosnim i identitetskim pitanjima, pitanjima migracija, kao i pitanjima budućnosti funkcionisanja same EU, skoro u potpunosti podudaraju.
Ove partije, smatra on, djeluju na istim vrijednosnim osnovama i sasvim je prirodno i očekivano da će se ta vrijednosna preklapanja prenijeti i u realnu politiku.
Podrška na izborima
Jörg Meuthen, tadašnji predsjednik AfD primio je u posjetu suosnivača i tadašnjeg predsjednika srpskog pokreta Dveri, nacionalističke i desničarsko-populističke političke stranke, Boška Obradovića u svoj ured u Štutgartu 2017. godine i pružio mu podršku na predsjedničkim izborima te godine.
Srpsku stranku Zavetnici formirao je dio članstva Šešeljove Srpske radikalne stranke, 2012. godine. Kako za sebe kažu, organizatori su najvećih anti-NATO demonstracija u Evropi. Predsjednica ove stranke Milica Đurđević Stamenkovski, koja je danas dio Vlade Srbije kao ministarka sa resorom socijalne politike, sastala se s predsjednikom AfD Tinom Chrupallom 2023. godine, a također je govorila i na završnom predizbornom skupu AfD-a u februaru 2025. godine.
Alternativa za Njemačku je ušla u Bundestag 2017. godine, te je prvi put nakon 1957. godine neka stranka koja je bila više desno od Demohrišćana formirala svoj klub poslanika u Bundestagu.
“Sve čestitke prijateljima iz Alternative za Nemačku. Vidimo se u Bundestagu i Beogradu. Idemo dalje. Vreme je za Alternativu za Srbiju”, napisao je tada Obradović.
Iz stranke Zavetnici nisu odgovorili na Detektorova pitanja o saradnji sa AfD-om. Detektor je za komentar kontaktirao i Dveri, ali ni oni nisu odgovorili.
I Radikali među prijateljima
Predsjednik desno orijentisane Nove Demokratske stranke Srbije, Miloš Jovanović, potvrdio je za balkanski servis sankcionisanog državnog ruskog medija Russia Today u avgustu 2026. godine da su zvaničnici te stranke imali sastanke sa AFD-om. Kako je objašnjeno, to je bio jedan od sastanaka na kojem Nova DSS pokušava da se poveže sa sličnim evropskim i ruskim strankama.
I pojedini zvaničnici Srpske radikalne stranke (SRS), čiji je osnivač haški osuđenik Vojislav Šešelj, učestvovali su na međunarodnim konferencijama sa predstavnicima AfD-a.
Aleksandar Šešelj, zamjenik predsjednika SRS-a i sin Vojislava Šešelja za Detektor je rekao da SRS nema ozvaničenu saradnju sa AfD-om.
“Mi, srpski radikali, podržavamo stavove o pitanju Kosova i Metohije koji mogu da se čuju od predstavnika AFD-a i kritiku prema spoljnoj politici Nemačke koju ta stranka upućuje. Ideološke sličnosti i razlike između Srpske radikalne stranke i bilo koje stranke u nekoj drugoj zemlji ne vidimo kao osnovni princip potencijalne saradnje, ono što je nama najvažnije jesu stavovi prema Republici Srbiji i srpskim nacionalnim interesima u celini“, rekao je Šešelj.
Smatra da širom Evrope „duvaju neki novi vetrovi“, koje je nazvao pozitivnim i čini ga optimističnim:
“… od Nemačke, Francuske i drugih zemalja i da će se sa očekivanom promenom vlasti u tim zemljama promeniti i višedecenijski pristup prema Republici Srbiji, regionu bivše Jugoslavije koji je po našem mišljenju do sada bio izrazito antisrpski“, tvrdi on.
Aleksandar Šešelj (Foto: Facebook)
I Narodni slobodarski pokret (NSP) kao jednu od spona sa AfD-om ima Kosovo, kao i SRS. Kako kaže Miroslav Parović, ono što najviše spaja AfD i NSP je to što je AfD politička partija koja najviše u Njemačkoj „ima razumevanje za srpsko pitanje na Balkanu“.
Postoje ipak neka pitanja oko kojih se dio radikalnih stranaka ne slaže sa AfD-om. Svi stavovi su legitimni, smatra Parović, ali dosta toga od politike AfD-a ipak ne bi primjenjivao u Srbiji.
„Recimo, jedna od stvari je ta da ja nemam problem sa muslimanima i islamom kao religijom. Čak se i zalažem za povećanje saradnje sa Bošnjacima jer smatram da se trajni mir na Balkanu može ostvariti na taj način. Isto tako, ja ne mislim da je budućnost Evrope u potpunom izolacionizmu gde bi svaka država radila samo za sebe, već u novom dogovoru o međusobnoj saradnji“, dodao je on.
Velizar Antić iz Banje Luke ocijenio je da je stav AfD u velikoj mjeri povoljniji za srpske interese u Srbiji i BiH.
AfD, tvrdi on, srpski narod predstavlja kao narod koji je u prethodnim vijekovima imao mnogo problema sa islamom i njegovim prodorom u Evropu, a pitanje religije je u vrhu prioritetnih pitanja ove partije.
„Podržavajući srpski narod i predstavljajući ga kao hrišćanski narod koji je kao takav imao mnogo problema sa islamom tokom istorije, AfD svojim pristalicama jasno poručuje ko su njegovi saveznici na međunarodnom nivou. Kada sve ove faktore imamo ispred sebe jasno je zašto su se poklopili interesi AfD i desno orijentisanih partija u Srbiji i BiH“, naveo je Antić.
Ali Srbija i region sve rjeđe bivaju više od fusnote u Berlinu ili Briselu, smatra novinar Nemanja Rujević. Isto, smatra, važi i za AfD.
“Jer, šta bi pobeda te stranke donela recimo Srbiji i Srbima osim retoričke podrške? Dok neki srpski desničar na Instagramu okači video sastanka sa kolegama iz AfD-a, ovi su u Nemačkoj već i zaboravili da on postoji.“
Na pitanje zašto se čini da radikalne stranke imaju sve više pristalica u Evropi, Rujević je stava da Evropa i svet “pred našim očima odlaze dođavola”.
“A narod taj isti svet tehnofeudalizma, algoritama i bilionera sve teže razume. Paradoksalno, narod tada beži desnici koja mu ništa ne nudi osim tobožnjeg ‘suverenizma’, iako je nespremna da uopšte govori o kapitalizmu kao problemu. Ni ostale stranke nisu bogzna šta uradile za ljude i ne vidim kako više sprečiti dalje jačanje radikalne desnice. Čekaju nas možda zla, ali barem uzbudljiva vremena“, zaključuje on.
