Dionica duga 17 kilometara “dokaz je snage i vizije Republike Srpske”, okarakterisali su prije nekoliko dana najavu početka radova dionice autoputa Brčko – Bijeljina iz Radio-televizije Republike Srpske (RTRS). Događaju su prisustvovale zvanice iz vrha Vlade Republike Srpske, ali i Milorad Dodik, u funkciji predsjednika Saveza nezavisnih socijaldemokrata (SNSD), koji je rekao da je ova gradnja nacionalni interes povezivanja Beograda i Banjaluke, što je dio dugogodišnjeg projekta koji još nije realizovan.
“Ovo je jedan novi radni zadatak, početak izgradnje dionice autoputa Brčko – Bijeljina, koju pravimo i koja će nas povezati sa Srbijom. Time smo pokazali sposobnost kao Republika Srpska da gradimo i da sarađujemo sa partnerima, kineskom kompanijom i Kinom”, kazao je Dodik za RTRS.
Izvođač radova je “China Overseas Engineering Group” (COVEC), jedna o najvećih državnih željezničkih kompanija u Kini. U Evropi, prema dostupnim podacima, kancelariju imaju samo u Banjaluci, a sarađuju s nekoliko država u Africi i Južnom Pacifiku.
Ugovor je potpisan krajem 2025. godine, a vrijednost projekta je, prema podacima iz Vlade RS-a, 274 miliona maraka bez PDV-a. Rok izgradnje je tri godine, a kreditor je kineska “Exim” banka.
Savo Minić, predsjednik RS-a, rekao je da je početak radova “slika Srpske” jer su gradnja i ulaganje ono što se svakodnevno viđa u RS-u, dok je bivši premijer i trenutni direktor “Autoputeva RS” Radovan Višković izjavio da je “to dokaz moći i snage, vizije ljudi koji već 20 godina upravljaju Srpskom”.
U augustu se navršava šest godina otkako je krenula ideja za povezivanje Banjaluke i Beograda, a dio dionice autoputa Modriča – Brčko svečano je najavljen prije četiri godine.
Iz Vlade Republike Srpske je tada najavljen skori početak radova uz pomoć kineskih partnera i također putem finansiranja preko kineske “Exim” banke.
Detektor je ranije pisao da je i tu bio postavljen kamen temeljac, te kako je kineska kompanija “China State Construction Engineering” postavila improvizovano sjedište u blizini Modriče, na putu prema Vukosavlju, gdje je dionica trebala biti spojena s graničnim prelazom s Republikom Hrvatskom. Obilaskom lokacije novinari su se uvjerili da je uklonjen kamen temeljac.
Tada smo razgovarali s Jovicom Radulovićem, koji je ispred Srpske demokratske stranke (SDS) načelnik Modriče, kroz koju bi trebao proći dio autoputa, i on nije mogao objasniti zašto nema radova. To ne može ni danas, te kaže kako ga niko iz Vlade RS-a ne obavještava o gradnji ili mogućim radovima, iako je primijetio da su neke aktivnosti počele.
Ipak, smatra da je to još jedna predizborna aktivnost vladajućih struktura u Republici Srpskoj.
“Od tada nisu intenzivirani radovi na toj lokaciji i to potvrđuje stanje u kojem se nalazila Vlada u ove dvije godine. Kamen temeljac je sklonjen i imate povremeno određeni broj mašina koje tu, na dionici 200-300 metara, nešto povremeno rade”, rekao je za Detektor Radulović.
U momentu kada su se novinari nalazili u blizini Modriče prema Vukosavlju bageri su raskrčili nekoliko stotina metara te trase, međutim od tada pa do danas ta dionca je ostala na istom.
Suštinski problem, osim same negradnje, bila je netransparentnost velikih infrastrukturnih poslova Republike Srpske s kineskim kompanijama. Ugovori su sklapani daleko od očiju javnosti, a javnost ne zna ključne detalje o cijeni, uslovima kredita i rizicima zaduživanja. Na upit Detektora iz Vlade RS-a nisu odgovorili.
Sagovornici Detektora upozoravaju da kineski kreditori u zemljama sa slabijim institucijama često posluju bez strogih uslova transparentnosti, dok politička situacija u RS-u dodatno otežava privlačenje ozbiljnog finansiranja.
“Nisu objavljeni oni ekonomski modeli, nije objavljen aneks koji se odnosi na plaćanje. Generalno se ne otkrivaju ti dijelovi ugovora, pod izgovorom zaštite privatnosti treće strane i ekonomskih interesa treće strane. Kad se traži pristup informacijama, onda se treća strana, u ovom slučaju kineski investitor, izjasni da ne želi da se objavi”, objašnjava Damjan Ožegović iz Transparency Internationala BiH.
Prije nekoliko dana, Vlada Republike Srpske je po hitnom postupku utvrdila Prijedloge zakona o izmjeni Zakona o posebnom postupku eksproprijacije radi izgradnje auto-puta i gasovoda dionice Vukosavlje–Brčko i Brčko–Rača, potom Banjaluka–Prijedor i auto-puta “Koridor 5c” kroz Republiku Srpsku i izgradnje dionice auto-puta “9. januar” Banjaluka–Doboj.
Prema pisanju Capitala, Vlada Republike Srpske dala je garanciju “Autoputevima RS” za kredite od ukupno 48,7 miliona KM kod “UniCredit banke” za kapitalne investicije. Ekonomisti ocjenjuju da su uslovi zaduženja nepovoljni, iako preduzeće bilježi veliku dobit, a garanciju daje budžet RS-a. Kredit od 33,47 miliona KM nosi kamatu od oko 7,5 odsto, dok je drugi, od 15 miliona KM, ugovoren uz fiksnu kamatu od 7,8 odsto.
“Moje mišljenje je da su ovdje sve neki infrastrukturni projekti i neke investicije ili što se predstavljaju uvijek u službi izborne kampanje koja se zahuktava i koji su presudni za opstanak, za dalji opstanak ili nastavak dvadesetogodišnje vladavine SNSD-a i njihovih satelita. Tako da se ovo može posmatrati kao nešto što se želi predstaviti kao još jedan veliki napredak Republike Srpske”, rekao je Siniša Vukelić, glavni i odgovorni urednik Capitala.
Dodao je da su sve ove investicije koje se najavljaju u energetskom sektoru, tako i u infrastrukturnom, zapravo samo promovisanje i pokušaj da se skrene pažnja s velikog zaduženja tog entiteta koje će, prema njegovom predviđanju, biti preko dvije milijarde maraka.
Prema podacima iz Vlade RS-a, to su strateški projekti za RS, a izmjenama dijelova zakona brišu se odredbe koje su donesene u okolnostima proglašenog vanrednog stanja i koje više ne odgovaraju promjenama u pravnom sistemu i stvarnim potrebama, naprimjer, da korisnik eksproprijacije stiče pravo ulaska u posjed nakon konačnosti rješenja o eksproprijaciji i propisuje da se korisnik eksproprijacije uvodi u posjed na osnovu odluke Vlade Republike Srpske.
Međutim, finalni tekst zakona još nije javan te je upućen na Narodnu skupštinu RS-a.
“Sve aktivnosti na izgradnji autoputa Beograd – Banjaluka od prioritetnog značaja nemaju kontinuitet dešavanja, ne idu ni blizu dinamikom kako je to predviđeno, i naravno da se oni intenziviraju u vrijeme izborne godine”, zaključuje Radulović.
