Conservative Political Action Conference ili Konferencija konzervativne političke akcije (CPAC) je događaj koji organizuje Američka konzervativna unija na čelu sa Mattom Schlappom.
Schlapp je utjecajni američki konzervativac i bivši politički direktor Bijele kuće za vrijeme administracije Georgea Busha.
Konferencije se održavaju najmanje jednom, a nerijetko i više puta godišnje u Sjedinjenim Američkim Državama (SAD) i svijetu. Prvi put u višedecenijskoj historiji CPAC-a, mjesto održavanja bit će glavni grad Srbije.
Događaj je planiran od 18. do 21. novembra 2026. godine, a kao glavni govornik na događaju najavljen je Aleksandar Vučić, predsjednik Srpske napredne stranke.
Dunav i Sava
Predavač za vanjsku politiku na Odsjeku za ratne studije na King's Collegeu u Londonu Vuk Vuksanović smatra da se za Sjedinjene Američke Države pod palicom predsjednika Donalda Trumpa prijestolnice kršćanske Evrope jednostavno čine privlačnim.
“Negde se nameću kao prijemčivi partneri, makar u ideološko-marketinškom smislu. Ali isto tako za Ameriku fenomen transakcionih i bilateralnih partnerstava sa istočnoevropskim zemljama, gde se prvenstveno gledaju geoekonomske prilike, te zemlje pružaju potencijal za vladu i kompanije”, kaže Vuksanović, dodajući da je to kontrast onoga što se smatralo sveameričkim i sveevropskim savezništvom.
Treba imati u vidu, kaže Vuksanović, da će se CPAC konferencija održati nakon izbora u Srbiji 25. oktobra i da je Aleksandar Vučić, donedavni predsjednik i čelnik najmoćnije partije u zemlji, u nezavidnoj poziciji.
“Rekao bih da je to prvenstveno pokušaj Vučića da se dodvorava Washingtonu i američkoj Vladi, da osigura njihovu podršku. Ukoliko nastane politička kriza kao rezultat neizvesnog izbornog ishoda, on možda to može da pokuša da koristi kao neki vid legitimacije samog sebe i podrške u trenutku kada bi se potencijalno borio sa opozicijom”, kaže Vuksanović.
Iako u ovom trenutku nije poznato, Vuksanović smatra da je moguće kako je i sam Beograd tražio dolazak CPAC-a, kao što je to uradila Budimpešta.
“Ne bih se čudio da se ovo više odigrava kao neki produkt agresivne Vučićeve kampanje, da potencijalno održi ovakav skup. Prvenstveno kako bi sebe marketinški legitimisao unutar same Srbije i kod svojih glasača”, navodi Vuksanović.
Plakat Aleksandra Vučića u Beogradu. Foto: AP Photo/Darko Vojinovic
CPAC o sebi
U najavi događaja u Beogradu, CPAC je izdao saopćenje u kojem obrazlaže svoju misiju i poentu okupljanja u Srbiji.
“CPAC je organizovao konferencije u Mađarskoj, Japanu, Brazilu, Meksiku, Australiji, Izraelu, Argentini, Paragvaju, Poljskoj, Velikoj Britaniji, Italiji i drugim zemljama, gradeći globalnu mrežu konzervativnih lidera ujedinjenih protiv globalizma i radikalne ljevice. ‘CPAC Balkan’ proširuje tu misiju na jednu od strateški najvažnijih regija u Evropi”, navodi se u saopćenju.
CPAC je citirao i prvog čovjeka organizacije – Matta Schlappa.
“Zadovoljstvo nam je što sljedećeg mjeseca u Srbiji pokrećemo naš prvi ‘CPAC Balkan’. (…) U Srbiji, predsjednik Vučić poduzima značajne korake ka jačanju strateške saradnje sa Amerikom, a drago nam je što će se u ovom ključnom trenutku obratiti našim učesnicima s važnom porukom’, izjavio je Schlapp.
Nekada Budimpešta
Prije Beograda, godinama prepoznatljivo mjesto okupljanja američkih i evropskih konzervativaca kroz CPAC bila je Budimpešta, glavni grad Mađarske.
Vuksanović smatra da CPAC u Srbiji ne može parirati onome što je CPAC bio u Budimpešti. Glavni razlog je imidž Viktora Orbana, jer je on “bio ideološki brend čija je snaga bukvalno prevazilazila realnu geopolitičku snagu i važnost same zemlje Mađarske”.
List Politico je u julu 2026. godine prenio Schlappovu izjavu u kojoj je objasnio kako je počela saradnja s Mađarskom – inicijativa je došla iz Budimpešte.
“Tadašnji ambasador nas je kontaktirao i pozvao na ručak”, rekao je Schlapp govoreći o sastanku u Washingtonu tokom Trumpovog prvog mandata. To se u konačnici pretvorilo u čak pet CPAC događaja, od 2022. do 2026. godine.
Nakon Orbanovog poraza na izborima, Schlapp je kazao kako vjeruje da će se “savez održati”.
“Razvili smo istinska prijateljstva unutar Orbanove vlade. Pobjede i porazi ne utiču na naša prijateljstva”, kaže i dodaje da se nikada nije radilo samo o povezivanju s vlašću, nego o idejama.
Viktor Orban na bini CPAC-a. Foto Associated Press
Kanadski CBS je u aprilu 2026., nakon poraza Viktora Orbana na izborima u Mađarskoj, podsjetio na raniju Schlappovu izjavu u kojoj je rekao kako saradnju sa Orbanom smatra dobrom, govoreći o dovođenju CPAC-a u Budimpeštu.
“Mislim da su politike (Mađarske) po pitanju granica i imigracije promijenile cjelokupni diskurs u Evropi”, kazao je tada Schlapp.
U istom tekstu se podsjeća da su neki američki konzervativni stručnjaci za javne politike Orbanove politike okarakterisali kao “nacrt za način na koji bi SAD trebale biti vođene”.
Jedan od njih je Kevin Roberts, predsjednik konzervativnog istraživačkog centra Heritage Foundation. On je 2024. godine Orbanovo liderstvo opisao kao “model konzervativnog upravljanja”.
Vučić ili Dodik
Iako je Vučić predstavljen kao glavni govornik i na svojevrsni način domaćin beogradskog CPAC-a, Vuksanović smatra da bi zapravo Milorad Dodik, predsjednik SNSD-a i nekadašnji predsjednik Republike Srpske, bio veći dobitnik.
“Mislim da je očigledno da u Dodikovom slučaju, u 90 posto slučajeva, nije zapravo jačanje pozicije bosanskih Srba u Washingtonu, nego zapravo osiguravanje njegove vladajuće koalicije u Banjoj Luci. I na neki način, djeluje mi da je Dodikova opklada na Trumpa dala više njemu benefita nego Vučiću”, kaže Vuksanović.
Posebnu ulogu igra činjenica da su srbijanski izbori zakazani za 25. oktobar, više od 20 dana prije održavanja CPAC-a.
“Vučić je bukvalno došao u situaciju da je toliko polarizovao društvo gdje će bukvalno velike sile imati manji uticaj na ishod ovih izbora u Srbiji nego na bilo kojim izborima od septembra 2000., kada je Milošević poražen. A sa druge strane, Dodiku je skidanje sa liste američkih sankcija, dogovor sa Amerikancima oko gasovoda sa Krka, i pomaganje Amerike da se Schmidt ukloni, to mu je negde oslobodilo ruke da se apsolutno posveti svojoj kampanji”, kaže Vuksanović.
Gasovodi poput onih u Bosni i Hercegovini mogli bi svakao biti tema CPAC-a, s obzirom da je energetska sigurnost centralna tema konferencije.
“Dok zemlje Balkana nastoje smanjiti svoju ovisnost o neprijateljski nastrojenim dobavljačima, američka dominacija u energetskom sektoru nudi ovoj regiji put ka istinskoj nezavisnosti”, navode iz CPAC-a.
Drugi ugao
Prema Adnanu Huskiću, profesoru s Političkih nauka i međunarodnih odnosa Sarajevske škole nauke i tehnologije, američka politika se danas i ogleda u uskim, bilateralnim pokušajima guranja energetskog interesa.
“U tom smislu, CPAC u Srbiji je dio tog pokušaja da se u regiji afirmira američki pristup energiji. A šta to znači – vidjeli smo na primjeru Južne interkonekcije. Mi ne možemo pobjeći od toga da je nametnuta firma ljudi iz Trumpovog kruga. Da li se radi o korupciji, pa naravno da se radi”, ocijenio je Huskić.
Parlament Federacije Bosne i Hercegovine je početkom 2026. godine usvojio izmijenjeni Zakon o Južnoj interkonekciji koji u sebi sadrži ime američke kompanije koja je dobila posao gradnje gasovoda. Ovaj zakon je kritikovan prvenstveno zbog učešća Trumpovih saveznika u vlasničkoj strukturi fime te zbog manjka transparentnosti.
Huskić smatra da je takav pristup protivan evropskim interesima kada je u pitanju regija Balkana i politike energije u toj regiji, jer bi ta politika, prema njegovim riječima, trebala ležati uz EU, a ne uz SAD koje se odvajaju od Evrope.
Milorad Dodik Foto: Screenshot
“Amerika se odvaja od Evrope i ove regije. Ovo sad što se radi vezano je za Trumpa i direktno za Bijelu kuću i za ljude oko njega. Tu ne treba tražiti nikakve dubine”, smatra Huskić, koji dodaje da sam tajming CPAC-a nije jasan jer se dešava nakon izbora u Sjedinjenim Američkim Državama, gdje postoji mogućnost da se balans u američkom Parlamentu izmijeni protivno Trumpovim interesima.
Dodaje da je sam Milorad Dodik u ovom trenutku možda isuviše toksičan i za sam CPAC s obzirom na povezivanje s Trumpovim ljudima kroz plaćanje lobiranja.
Američki mediji su u posljednjih nekoliko sedmica intenzivno pisali o vezama Trumpovih saveznika s Dodikom, nazivajući ga proruskim igračem na Balkanu. Detektor je također, na osnovu fotografija i videa, prvi put identifikovao i potvrdio da su najmanje trojica saradnika američkog predsjednika prisustvovala stranačkom skupu SNSD-a.
“Trebat ćemo posmatrati ljude koji budu prisutni tu da se vidi ko je to možda zainteresovan za neku vrstu priče oko energetike. Ja mislim da je to mnogo bitnije jer je ljudima iz CPAC-a neko sugerisao mjesto poput Beograda”, zaključuje Huskić.
Heritage Fondacija
Schlappova supruga Mercedes Schlapp također je radila u Bijeloj kući – kao direktorica strateškog komuniciranja tokom prvog mandata Donalda Trumpa.
Uz visoku poziciju u samoj Američkoj konzervativnoj uniji, njene veze s Fondacijom Heritage ukazuju na bliskost i preklapanje dvije organizacije.
Mercedes Schlapp godinama učestvuje ili vodi događaje koje organizuje Fondacija Heritage ili nastupa kao panelistica u događajima koji su rezultat saradnje više konzervativnih društava, uključujući CPAC i Fondaciju Heritage, utvrdio je Detektor.
Mercedes Schlapp je 2023. godine bila jedna od potpisnika zajedničkog pisma tih dviju organizacija, prema pisanju Washington Posta.
Prema konzervativnom listu The Dispatch, Matt Schlapp je bio jedan od kandidata za novog čelnika Fondacije Heritage nakon što je Trump izgubio izbore 2020. godine. Schlapp ovu informaciju nije ni demantovao ni potvrdio.
Detektor je u ranijoj analizi pokazao da su predstavnici Fondacije Heritage lobistički obilazili predstavnike Evropskog parlamenta razgovarajući o budućnosti Bosne i Hercegovine. Jedan od ovih poslanika se zalaže za reviziju Dejtonskog mirovnog sporazuma.
Mercedes Schlapp na događaju Heritage Fondacije. Foto: Screenshot
Benjamin Pljevljak, generalni sekretar Centra za sigurnosne studije iz Sarajeva, kaže da je gradnja globalnog savezništva desničarskih pokreta, organizacija te autoritarnih režima suštinski pogubna.
“Od američkih desničara, do sve izraženijeg uvlačenja izraelske politike na Zapadni Balkan (otvaranje privredne komore u Banjoj Luci; fabrike dronova u Srbiji), tradicionalno dobri odnosi lidera srpske politike s Rusijom i Kinom i, naravno, ovo što se dešava u Francuskoj – cilj je da se desnica osnaži u EU i da se postojeći poredak vrijednosti, koji trenutno jedino smatram slobodarskim, uruši”, smatra Pljevljak.
Masovni protesti u Francuskoj, koji su započeli zbog loših uslova u školama i visokih troškova života, prerasli su u ulične nerede. Krajnja desnica predvođena Marine Le Pen koristi događaje kako bi kritikovala nesposobnost vlasti te promovisala svoju politiku.
Pljevljak smatra da je umrežavanje takvih entiteta ozbiljan test za Evropsku uniju i Evropu u cijelosti.
“EU je zadnji istinski branik liberalnih vrijednosti danas. Ako se to kojim slučajem desi, prva neposredna žrtva će biti Ukrajina, a ni Zapadni Balkan ne treba izuzimati”, zaključuje Pljevljak.
Fondacija Heritage je kreator Projekta 2025, djela koje se smatra ideološkom osnovom za djelovanje administracije američkog predsjednika Donalda Trumpa.
Jedan od glavnih autora je i Max Primorac, visokopozicionirani član Fondacije Heritage i autor teksta “Islamistička država na granici NATO-a” iz februara 2026. godine, u kojem se, između ostalog, tvrdi da muslimani u BiH odbijaju političku jednakost sa Srbima i Hrvatima u BiH, te da bi Sarajevo, imajući u vidu stabilnost NATO-a, trebalo da “bude mudro i prestane opresiju nad kršćanskim susjedima”.
Primorčev rad je uglavnom vezan za “Margaret Thatcher Center for Freedom”, koji djeluje u sklopu Heritagea, a direktor spomenutog centra Nile Gardiner je javno podržavao stavove koji su ranije upravo izgovoreni na panelima CPAC-a.
Godine 2024., u tekstu objavljenom na zvaničnoj stranici Fondacije Heritage, stao je u odbranu stava Liz Tuss, bivše premijerke Velike Britanije koja je za govornicom CPAC-a 2024. godine kritikovala administraciju demokrata i Josepha Bidena.
Fondacija Heritage je, prema pisanju pojedinih američkih medija, u nekoliko navrata identifikovana kao sponzor CPAC-a, koji ne samo da podržava ovu konferenciju nego je i koristi kao platformu za svoje ideje.
