Mario Boccia jedan je od mnogih novinara i fotoreportera koji su izvještavali o opsadi Sarajeva.
“Mnogi su bili bolji od mene”, kaže on skromno.
Međutim, on smatra da je rijetko ko drugi priredio svoju prvu izložbu fotografija iz Sarajeva u samom gradu, dok je on još uvijek bio pod opsadom.
Naime, u septembru 1994. godine snimio je nekoliko fotografija časa u sarajevskom naselju Ciglane, na kojem su instruktori učili djecu kako da koriste računar.
“U januaru 1995. vratio sam te fotografije, zalijepio ih na karton i okačio na zid, a djeca su došla da ih vide”, kaže on, dodajući: “Bilo je to nešto sasvim jedinstveno”.
Amra sa svojom diplomom nakon radionice o korištenju računara u Sarajevu, septembar 1994. Foto: Mario Boccia
Danas, nešto više od 30 godina nakon završetka opsade, Boccia ponovo priređuje novu izložbu u Sarajevu.
Nakon postavki u Roveretu, Beogradu i Zagrebu, izložba “Sarajevo 1992–1996 – Najduža opsada” bit će otvorena u Sarajevu u ponedjeljak, 2. novembra 2026. godine, u Historijskom muzeju Bosne i Hercegovine.
Izložba obuhvata oko 50 crno-bijelih fotografija koje je Boccia snimio tokom opsade Sarajeva za italijanski list “Il Manifesto”. Fotografije prikazuju svakodnevni život stanovnika Sarajeva, građanski otpor i dostojanstvo koje su ljudi očuvali čak i u najmračnijim trenucima.
Fotografisanje ljudi tokom rata osjetljiva je tema, kaže Boccia, i fotograf mora balansirati između potrebe za izvještavanjem i poštovanja prema osobama koje fotografiše.
“Na kraju krajeva”, kaže Boccia, “narušavate nečiji privatni prostor u trenutku kada ta osoba možda ne želi biti fotografisana”.
Godinama se pitao da li je to možda bio slučaj i sa osobom na jednoj od njegovih najpoznatijih fotografija, pod nazivom “Djevojka koja trči”.
Djevojka bježi od granatiranja u Titovoj ulici u Sarajevu, septembar 1993. Foto: Mario Boccia
“Trideset godina sam imao utisak da izraz njenog lica, zabilježen na toj fotografiji, odražava i ljutnju prema meni, jer sam je fotografisao u tako specifičnom, intenzivnom trenutku”, priča on.
Kasnije je stupila u kontakt s Bocciom zahvaljujući Džemilu Hodžiću, pokretaču projekta Sniper Alley Photo.
“Napisala mi je svoje ime”, ističe Boccia, “navodeći da je preživjela, a zatim je dodala i jedno ohrabrujuće ’hvala’”.
Boccia objašnjava da je i nakon rata održavao blisku vezu sa Sarajevom, te da je “ostao u odličnim odnosima s mnogim ljudima koji su me ugostili, koji su me tada štitili, kao i s onima koji su prepoznali sebe na fotografijama koje sam napravio”.
Neki od ljudi prikazanih na Bocciinim fotografijama nakon rata su mu se javili kako bi mu kazali da su preživjeli. Neki od njih doći će i na otvaranje izložbe.
“Želim da oni budu protagonisti ove izložbe”, naglašava on.
Djeca se šale sa stranim novinarima ispred sjedišta UNPROFOR-a u Sarajevu, decembar 1992. godine. Foto: Mario Boccia
Fotografija, kaže Boccia, postaje posebno važna u trenucima kada ljudi rizikuju da izgube sve što im je drago.
“Postojala je jedna porodica koju sam često posjećivao i svaki put bih im donosio posljednje fotografije koje sam napravio. Nažalost, majka je poginula od gelera. Kada sam ih sljedeći put posjetio, najmlađa kćerka je uzela jednu od tih fotografija, držala je između nas i rekla sestri da nas fotografiše. Na slici se vide otac, ja, djevojčica i fotografija majke. To najbolje pokazuje koliki je značaj fotografije”, objašnjava on.
Boccia je do sada priredio nekoliko izložbi u Sarajevu i širom Balkana. Smatra da je razgovor o ratu iz devedesetih i danas veoma važan, ali napominje da se “to mora činiti uz prvenstveno poštovanje prema boli koju su drugi iskusili”.
Djevojčice se kriju od snajperiste u Sarajevu, septembar 1994. Foto: Mario Boccia
“U ovakvom ratu ljudi su, protiv svoje volje, bili razdvojeni sukobom – agresorskim ratom koji je podijelio stanovništvo po etničkim linijama. Iz historijske perspektive, odgovornost je sasvim jasna. Međutim, iz ljudske perspektive, posmatrano izbliza, nema razlike između izbjeglice srpske nacionalnosti koji je bio primoran napustiti svoj dom i izbjeglice muslimana u istoj situaciji”, kaže Boccia.
“Ovaj proces smanjivanja distance može dovesti do toga da izgubite iz vida širu, generalnu sliku, ali vam istovremeno omogućava da sagledate jednu drugačiju stvarnost”, napominje on.
Izložbu organizuju Italijanski muzej ratne historije u Roveretu (MITAG) i Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa (OBCT), jedinica Centra za međunarodnu saradnju. Izložba će biti otvorena za posjetioce do kraja novembra.
