Izvještaj koji je Ministarstvu pravde SAD-a podnijela firma “Zell & Associates International Advocates”, koju su vlasti u Republici Srpskoj angažovale za lobiranje, otkriva da je redovne uplate u sklopu tih aktivnosti primao američko-izraelski pravnik Eugene Kontorovich, koji je sve do maja 2026. godine objavljivao svoje komentare na sajtu Fondacije Heritage, jedne od najutjecajnijih američkih konzervativnih organizacija, te da je u sklopu lobističkih aktivnosti plaćeno i putovanje delegacije iz RS-a u Izrael.
Lobiranje za ukidanje američkih sankcija i utjecaj na američke političke krugove dio je aktivnosti za koje je Republika Srpska angažovala nekoliko kompanija. Među njima je i firma “Zell & Associates International Advocates”, koja je, prema zakonu, dužna dostavljati američkom Ministarstvu pravde redovne izvještaje o utrošku sredstava.
U jednom od njih, datiranom na 29. juli 2026. godine, vidi se da je, između ostalih, Eugene Kontorovich primio ukupno pet uplata od početka augusta do početka decembra 2025. godine, te da je ukupno u tom periodu dobio 65.000 dolara.
Kako se vidi, naknada mu je isplaćivana za konsultantske aktivnosti izvan teritorije SAD-a u vezi s aktivnostima u korist Republike Srpske.
Kontorovich, koji je trenutno profesor na američkom Pravnom fakultetu Univerziteta George Mason, javno je iskazivao svoju podršku bivšem predsjedniku Republike Srpske Miloradu Dodiku.
U autorskom tekstu za izraelski list The Jerusalem Post objavljenom 15. aprila 2025. godine kritikovao je postupanje institucija Bosne i Hercegovine prema Dodiku dovodeći u pitanje ulogu visokog predstavnika. Kontorovich se u postu na društvenoj mreži X od 27. jula 2025. godine javno zahvalio Dodiku na podršci Izraelu, a Republiku Srpsku opisao kao zajednicu koja mirno živi sa susjedima.
Detektor se Kontorovichu javio putem e-maila i njegovog LinkedIn profila, ali on nije odgovorio na upit.
Kontorovich je ranije bio viši istraživač u Fondaciji Heritage, jednoj od najutjecajnijih konzervativnih organizacija na svijetu, koja je ove godine u Zagrebu organizovala skupove na kojima se zagovarao treći entitet u BiH. Predstavnici te organizacije sastajali su se i s predstavnicima Evropskog parlamenta, a jedna od tema sastanaka bila je i BiH.
Ekonomska ekspertica Svetlana Cenić za Detektor je ocijenila da angažovanje ljudi koji imaju pristup konzervativnim političkim i pravnim krugovima može da posluži širem cilju – da se argumenti vlasti Republike Srpske predstave kao dio američkih rasprava o suverenitetu, međunarodnom pravu, ulozi međunarodnih institucija i odnosu prema Dejtonskom sporazumu.
Upozorila je da je važno razlikovati političku bliskost, javnu podršku i stvarni uticaj na odluke američke administracije, te da činjenica da neko ima veze sa uticajnim konzervativnim krugovima ne dokazuje sama po sebi da može da obezbijedi željeni ishod.
Osnivač firme “Zell & Associates” je američko-izraelski advokat Marc Zell, koji je javno podržavao Dodikove političke poruke i pozivao na promjenu američke politike prema BiH.
U objavi na platformi X od 14. oktobra 2025. godine, reagujući na raspravu o američkim grantovima za demokratiju na Balkanu, Zell je napisao da je “demokratija mrtva i umire u Bosni”, te bez dokaza optužio “pro-Hamasovu muslimansku vladu” da pokušava “ugušiti hrišćansku Republiku Srpsku”. Poručio je da BiH nisu potrebni grantovi za demokratiju, nego promjena politike u Washingtonu.
Marc Zell je i ranije dijelio Dodikove poruke kojima se Republika Srpska predstavlja kao saveznik Izraela.
Do zaključenja ovog teksta, iz kompanije “Zell & Associates” Detektoru nije stigao odgovor na novinarski upit.
Svetlana Cenić smatra i da američka registracija lobista omogućava uvid u dio ugovora i prijavljenih aktivnosti, ali da to nije zamjena za domaću budžetsku kontrolu.
“Istraživanja su pokazala da su u pojedinim dokumentima finansijski detalji zatamnjeni, dok ugovori često ne propisuju rokove u kojima politički ciljevi moraju biti ostvareni”, istakla je.
Iz Vlade Republike Srpske za Detektor su naveli da Vlada i Ministarstvo za evropske integracije i međunarodnu saradnju ostvaruju saradnju s pravnim i ekspertskim timovima međunarodnih konsultantskih kuća u skladu sa ustavnim pravima i pozicijom Republike Srpske, a u cilju formiranja pravne, ekonomske i diplomatske strategije prema međunarodnoj zajednici i drugim zemljama svijeta poput SAD-a.
Među pitanjima Detektora bila su i ona o tome kolika je ukupna finansijska vrijednost ugovora između Republike Srpske i firme “Zell & Associates”, koliki su bili ukupni troškovi posjete zvaničnika RS-a Izraelu u januaru 2026. i iz kojih sredstava su plaćeni, te koje je konkretno poslove za Republiku Srpsku obavljao Kontorovich, ali iz Vlade tog entiteta su odgovorili da “ugovori sa konsultantskim kućama nose oznaku tajnosti u skladu sa odredbama Zakona o zaštiti tajnih podataka”.
Jedna od aktivnosti firme “Zell & Associates”, prema izvještaju koji je ta kompanija podnijela, odnosi se i na planiranje, organizovanje i koordiniranja posjete zvaničnika Republike Srpske Izraelu, bez pružanja daljnjih detalja.
Dodik se krajem januara 2026. godine u Jerusalemu sastao sa izraelskim premijerom Benjaminom Netanyahuom. Izraelsko Ministarstvo vanjskih poslova tada je potvrdilo da je Dodik zatražio podršku Izraela za Republiku Srpsku u određenim političkim koracima.
Osim Dodika i direktorice Kancelarije za međunarodnu saradnju Republike Srpske Ane Trišić-Babić, u sastavu delegacije bio je i generalni sekretar predsjednika RS-a Marko Romić.
Netanyahu je čestitao Dodiku i njegovom Savezu nezavisnih socijaldemokrata (SNSD) na pobjedi na nedavno održanim općim izborima.
“Želim čestitati svojim velikim prijateljima, predsjedniku Miloradu Dodiku, predsjednici Željki Cvijanović, predsjedniku Savi Miniću i SNSD-u na njihovoj uvjerljivoj pobjedi na izborima u Republici Srpskoj ovog tjedna”, napisao je Netanyahu na društvenoj mreži X.
Prema riječima Svetlane Cenić, Milorad Dodik pokušava da pretvori međunarodne odnose u instrument svoje političke strategije. To samo po sebi, kako je objasnila, nije neobično, jer i druge vlade lobiraju u Washingtonu. Cenić, međutim, ističe da problem nastaje kada se javni novac koristi za ciljeve koji nisu jasno razdvojeni od političkog opstanka pojedinaca, a građani nemaju dovoljno informacija da procijene korist koju su dobili.
Svetlana Cenić Foto: Detektor
“Najskuplje lobiranje nije nužno ono koje mnogo košta, nego ono kod kojeg građani plaćaju račun, vlast proglašava pobjedu, a niko ne mora da dokaže šta je tačno kupljeno tim novcem. Nije sporno da Republika Srpska pokušava da utiče na američku politiku. Sporno je ako se politički uspjeh pojedinaca predstavlja kao uspjeh cijelog entiteta, a javni novac troši bez transparentnog odgovora na najjednostavnije pitanje: Šta su građani za njega dobili? Javni novac za privatne svrhe ili rušenje države – Ustavni sud je rekao svoje”, istakla je Cenić.
Dodala je da to nisu mali novci za entitet koji ima brojne budžetske obaveze, te je zato legitimno pitati šta su građani Republike Srpske dobili za taj novac, osim fotografija s američkim političarima, saopštenja o uspostavljenim kontaktima i političkih poruka o međunarodnom ugledu.
Ustavni sud BiH nedavno je zabranio sve isplate iz budžeta Republike Srpske u vezi s ugovorom o konsultantskim uslugama zaključenim između direktora Predstavništva RS-a u Beču Mladena Filipovića i predsjednika kompanije “Dickens & Madson Canada Inc.” Arija Ben-Menashea. Zabrana se odnosi i na finansiranja drugih lobističkih aktivnosti čiji su ciljevi u suprotnosti s Ustavom BiH, odlukama Ustavnog suda i institucija Bosne i Hercegovine.
Banjalučki komunikolog Mladen Bubonjić smatra da se Dodik približio određenim krugovima koji imaju pristup američkoj administraciji, ali da, uprkos lobiranju, nije imao pristup najvišem vrhu. Ipak, za unutrašnju političku upotrebu, kaže, ostvario je cilj stvarajući utisak kod određene populacije da ima pristup najvišim svjetskim zvaničnicima.
Da su Republici Srpskoj neka vrata otvorena u SAD-u kroz uticaj i lobiranje koje potiče iz izraleskih krugova smatra analitičarka Tanja Topić. Prema njenim riječima, Republika Srpska je dugo godina njegovala dobre odnose sa zvaničnicima Izraela.
“Tako da to zapravo jeste jedna vrsta možda javne tajne koja nije javna tajna, već je potpuno vidljiva, da su mnoga vrata u SAD-u jedno vrijeme otvarana posredstvom [bivšeg mađarskog premijera Viktora] Orbana i Mađarske i dobrih veza koje Orban imao s krugovima bliskim Trumpovoj administraciji i samom Trumpu, a naročito je taj uticaj izražen i sve jači upravo kroz ove veze sa izraelskim logističkim kućama”, smatra Topić.
Angažovanje lobista iz uskog kruga američkog predsjednika Donalda Trumpa u prethodnim nedjeljama bila je tema međunarodnih medija, koji su pisali da je među njima i Katie Wiles, kćerka šefice kabineta Bijele kuće Susie Wiles, kao i republikanski stratezi James Blair i Chris LaCivita, koji su bili angažovani pred izbore u BiH.
Nakon medijskih izvještaja o njihovom angažovanju, Trump je u objavi na društvenoj mreži Truth najavio da će ispitati angažovanje Blaira i LaCivite, te da će, ukoliko postoji sukob interesa, prekinuti saradnju s njima.
