Petak je, 4. septembar, dva su sata iza ponoći, sa autoputa “Miloš Veliki” ulazimo u Beograd. Na mostu je raširen transparent podrške Ratku Mladiću. Na istom mostu gdje su stariji istomišljenici pratili tenkove Jugoslovenske narodne armije (JNA) koji su krenuli na Vukovar, a kasnije u Bosnu i Hercegovinu.
Uz svjetla, grad dodatno obasjavaju veliki bilbordi s Mladićevim likom duž glavnih beogradskih ulica.
Sutra se u Domu vojske održava komemoracija, istog dana kada i “Beogradski prajd”, u nedjelju je derbi “Crvena zvezda” – “Partizan”, osinje gnijezdo desničara i desničarskih poruka. Dan poslije je vjerski obred u Crkvi sveti Luka i sahrana na Topčiderskom groblju. Svih tih dana svjedočimo relativiziranju ratnih zločina i glorificiranju osuđenog ratnog zločinca.
Mural Ratka Mladića u Beogradu. Foto: Detektor
Subota je, jutro 5. septembra, u centru grada, u blizini Vukovog spomenika okuplja se masa. Majice, zastave, transparenti, tetovaže – skoro svaka moguća asocijacija na negiranje genocida i veličanje zločinca Mladića. Okupljeni su različitih godina, od golobradih tetoviranih tinejdžera u crnim majicama s različitim obilježjima, sredovječnih muškaraca s majicama na kojima je njegov lik, do staraca u narodnim nošnjama i četničkim obilježjima. Poneka žena u crnini koja “oplakuje generala”, kako u masi čujemo dok čekamo red za ulazak na komemoraciju.
Stroga kontrola, pripadnici vojske i policije, zaštitari u civilu koji pregledaju novinare na ulazu u svečanu salu Doma vojske. Velika slika s Mladićevim likom i cvijeće, u prvim redovima vojni veterani i zvanice, u ostalim redovima članovi različitih vojnih formacija, a posebno su se isticali pripadnici Garde “Panteri” iz Bijeljine, čiji su se pojedini članovi i komandna struktura dovodili u vezu s ratnim zločinima na prostoru Semberije.
Komemoraciji prisustvuje i Branko Lukić, jedan od branilaca Ratka Mladića u haškom postupku, kao i beogradski advokat Goran Petronijević, koji je branio Radovana Karadžića. U prvom redu sjedio je i vršilac dužnosti direktora “Autocesta Republike Srpske” i bivši premijer Republike Srpske Radovan Višković.
Siniša Karan, predsjednik RS-a, sjedio je pored članova porodice i sina Darka Mladića, koji nije održao govor. Milorad Dodik nije bio tu, a izaslanik Vlade RS-a bio je ministar za boračka pitanja Radan Ostojić. U govoru je rekao da je Mladić prošao “golgote i patnje” i da je tu zapravo njegova ljudska veličina.
Darko Mladić i Siniša Karan na komemoraciji. Foto: Detektor
Uporedio ga je sa skoro svim srpskim vojvodama i vojskovođama, nabrajajući jednog po jednog, te da srpski narod ima slavnu historiju i da to niko ne može da zabrani.
“Mi svi ovdje, srpski narod u cjelini, ispisuje jednu stranicu svoje istorije i to istorije čiji je dio Ratko Mladić, i to nije dio koji može da se iscrta i izbriše”, rekao je kroz suze Ostojić i dodao da će mladi napisati “novu istoriju svojim srcima”.
Govor je držao i penzionisani general Živomir Ninković, koji je rekao da “Ratko nije kasapin. To je fina duša”, i prepričavao ratne dogodovštine od Knina do Banjaluke.
Mladićev sin Darko ranije je pozvao sve građane Srbije da dođu na komemoraciju, i zaista nekoliko stotina ljudi se pojavilo ispred Doma vojske kako bi odali počast osuđenom za genocid i druge zločine počinjene u BiH. Na preko 30 stepeni, satima su čekali ispod drveća u parku.
Na izlazu čekali su da pozdrave porodicu Mladić, a grupa mladića sa desničarskim i četničkim obilježjima dolazila je iz pravca Platoa Milana Mladenovića, gdje su se okupljali. Mladenović je nekadašnji frontmen beogradske muzičke grupe Ekatarina Velika, koji je početkom rata u BiH, s prijateljima iz grupa Električki orgazam i Partibrejkersi, bez dozvole tadašnjih vlasti kružio u kamionu ulicama Beograda svirajući pjesmu “Slušaj ‘vamo”, čiji je glavni refren glasio: “Mir, brate, mir.”
Stojimo u parku i čekamo okupljene da se počnu razilaziti i naizlazimo na grupu navijača “Sparte” iz Praga. U fudbalskom svijetu poznati su kao veliki desničari i nasilnici, a jedan od njih nam kaže da su “došli odati počast generalu”. Podijelili su nam naljepnice “Vojska Republike Srpske”, “Brat za brata” i “Kosovo je Srbija”. Nisu raspoloženi da stanu pred kameru.
Nekoliko stotina metara dalje, u najpoznatijoj Knez Mihajlovoj ulici i na Kalemegdanu nalaze se štandovi sa suvenirima. Ipak, u drugi plan padaju beogradski simboli “Pobednik”, toranj “Avala” i Stari grad, a preovladavaju Putin, Mladić, Rusija i sve ono što ne simbolizuje grad ili bar što bi trebalo.
Čarape s likom Ratka Mladića s jednog od štandova u centru Beograda. Foto: Detektor
Jedan od prodavača ne dozvoljava slikanje, drugi nam kaže da ga “ne zanima politika”, ali da dobro prolazi u prodaji. Štand do štanda, simbol do simbola, skoro do parka Manjež, gdje se koji sat poslije okuplja “neka druga Srbija”, kako nam kažu iz organizacije 25. Beogradskog prajda.
Kordoni policije, veliko osiguranje i stotine raspjevanih i rasplesanih ljudi u šarenim bojama i s porukama ljubavi.
“Prajd se dešava u vrijeme glorifikovanja osobe koja je ubijala maloljetne dječake”, rečeno je s govornice samo nekoliko sati nakon komemoracije Ratku Mladiću, osuđenom za genocid u Srebrenici, gdje je u julu 1995. godine ubijeno više od 7.000 muškaraca i dječaka.
Šetnja je bila simbolična, ali s porukom “Ima mesta za sve nas”. Međutim, nedaleko od Skupštine Srbije, kuda se povorka kretala, nailazimo na grupu koja, pokazujući pravoslavne ikone i fotografije Ratka Mladića, psuje učesnike Prajda i druge okupljene, veličajući ratnog zločinca.
Ekipi Detektora prilaze kolege iz medija i kažu da se stide takvog ponašanja i da to nije “njihova Srbija”.
Prajd se razilazi, zabava nastavlja u parku Manjež, policija i dalje osigurava Beograd, do kasno u noć. Šetajući gradom, primijete se novi murali, crteži i grafiti Mladića, Gavrila Principa, Mlade Bosne i Vojske Republike Srpske (VRS). Kolege iz slobodnih medija s kojima obilazimo Beograd kažu da im nije ugodno.
Sutra je nedjelja i igra se derbi “Zvezda” – “Partizan”.
Jutro je mirno na ulicama Beograda, kao da se dan ranije ništa nije dešavalo, navijači se spremaju za utakmicu, grad je poluprazan, murali i dalje na zidovima, bilbordi i dalje uz ceste. Jake policijske snage, ali kao da su tradicionalni navijački neredi pali u drugi plan i da su navijači postali ujedinjeni u veličanju zločinca.
Ispred popularne “Marakane”, danas stadiona “Rajko Mitić”, štandovi s majicama “Zvezde”, ali i Ratka Mladića. Osim “crveno-belih”, pažnju uzimaju majice s desničarskim simbolima. Ulazimo pred sami početak utakmice, spiker najavljuje minutu šutnje.
Ubrzo, glasno se prolama skandiranje imena i prezimena i pjesma “Đenerale, đenerale, nek je tvojoj majci hvala”. Nekoliko hiljada “Delija” i “Grobara” uglas pjeva. Skoro sve mlade ili stare osobe koje nas okružuju u tom momentu prate riječi i pjesmu. Dječica koja jedva da mogu vidjeti teren stadiona u naručju su roditelja, a nastavak skandiranja nema u tom momentu nikakve veze s utakmicom, već sa uzvikivanjem Mladićevog imena.
Ubrzo, s krova sjeverne tribine spušta se transparent s natpisom “Reuf Selmanagić Crni”, u obliku table koja se nalazila na zgradi u Srebrenici kada je Mladić s vojskom ušao u grad u julu 1995. godine, i asocijacija na čuveni snimak kada naređuje vojniku da je skine.
Zatim druga parola, razvlači se lik Ratka Mladića sa uperenim prstom i na kraju parola “Pravac Potočari”, rečenica koja je obilježila srebrenički genocid i koja će ostati simbol najvećeg zločina u modernoj historiji.
Utakmica i fudbal kao da su postali nebitni u tom momentu, jer su se nizali gol za golom, a navijačke skupine nisu ni primijetile to, nastavljajući skandirati parole za Mladića. Osjećali smo se vrlo neugodno.
Noć poslije utakmice je mirno prošla, kažu nam kolege iz drugih medija. Sutradan, dok čekamo početak vjerskog obreda u Crkvi svetog Luke na Košutnjaku, gdje je bilo izloženo tijelo prije sahrane, grupa nabildanih muškaraca prijeti našoj ekipi.
Beogradsko naselje Košutnjak, koje je, prema predanjima, dobilo ime po jelenima koji su slobodno šetali tim krajem, tog dana bilo je mjesto gdje su se slobodno šetali idolopoklonici osuđenog ratnog zločinca, njih nekoliko hiljada.
Vjerski obred služio je patrijarh Srpske pravoslavne crkve Porfirije, koji je u javnosti poznat kao “Vučićev patrijarh” i blizak Vladimiru Putinu. Nepregledne mase iz minute u minutu prave red za ulaz u crkvu od najmanje 200 metara, kako nam kažu organizatori.
Teško je bilo raspoznati sve vojne, paravojne i desničarske organizacije koje su tu. Nekolicina njih, uz policiju, osigurava događaj, a posebno se izdvajaju “Crvene beretke”, Jedinice za specijalne operacije (JSO), zloglasne i rasformirane specijalne jedinice Resora državne bezbednosti Srbije. Jedinica je zvanično raspuštena 2003. godine, tokom policijske akcije “Sablja”, nakon što su njeni vodeći članovi osuđeni za atentat na premijera Zorana Đinđića.
Na ulazu u crkvu su “Noći vukovi”, ruska bajkerska skupina koja uživa Putinovu podršku, o kojoj je Detektor pisao u nekoliko navrata. Primjetni su veterani VRS-a, a pojedinci kažu novinarima da su ponosni što su tu da odaju počast.
Prostor iza crkve predviđen je za zvanice i teško je pristupiti, tu su smještena sveštena lica, politički i vojni dužnosnici. Tu je i Slobodan Župljanin, kome se sudi pred Sudom BiH za učešće u progonu bošnjačkog i hrvatskog stanovništva na području Kotor-Varoši – ubistvima, deportacijom, zatvaranjem, mučenjem, silovanjem i tjeranjem na prinudni rad. Obišao je tijelo Ratka Mladića i izrazio saučešće porodici.
Župljanin je trenutno na funkciji predsjednika Organizacije starješina Vojske Republike Srpske. U crkvi su i zvaničnici iz Republike Srpske.
Na događaju su primijećeni i ambasador Rusije u Srbiji Aleksandar Bocan-Harčenko, koji je izjavio saučešće porodici Mladić. U crkvi je također bio i crnogorski političar Vladislav Dajković, predsjednik političke partije Slobodna Crna Gora. Saučešće porodici Mladić tokom liturgije izjavio je i zvaničnik Srpske radikalne stranke Aleksandar Šešelj. Draško Stanivuković, gradonačelnik Banjaluke, došao je odati počast Ratku Mladiću u Beogradu. I ranijih godina je odbijao ukloniti mural s njegovim likom u Banjaluci. Funkcioner koji upravlja entitetskom plinskom kompanijom i olimpijskim centrom na planini Jahorini, blizak Miloradu Dodiku i SNSD-u, Nedeljko Elek bio je također na odavanju počasti Ratku Mladiću.
Ubrzo stižu i članica Predsjedništva BiH Željka Cvijanović, premijer RS-a Savo Minić, ministar Željko Budimir, predsjednik RS-a Siniša Karan, nekadašnji ministar sigurnosti BiH Nenad Nešić i Milorad Dodik, predsjednik SNSD-a i bivši predsjednik entiteta, osuđen pred Sudom BiH za nepoštivanje odluka visokog predstavnika.
Hodamo kroz masu i razgovaramo sa okupljenima. Među njima je i Sara Milenković, predstavnica Udruženja dijaspore “Jugovići” iz Krasnodara, došla je položiti vijence u ime srpske dijaspore i srpskih dobrovoljaca u ruskoj vojsci.
Stariji su u hladu ispod drveća, ali ne odustaju od toga da se domognu reda za ulaz u crkvu, gdje je položeno Mladićevo tijelo. Ekipe hitne pomoći odvoze one kojima je pozlilo usljed visokih temperatura.
Tu su i članovi bajkerkog moto kluba “Srbi”, koji su povezani s ruskim “Noćnim vukovima”, o čemu je Detektor ranije detaljno pisao.
Podne je, kolona kreće ka Topčiderskom groblju a nepregledna masa ljudi pravi živi zid da crveni kombi u kom se nalazi Mladićevo tijelo prođe tri kilometra, gdje će biti sahranjen pored kćerke, što je bila njegova posljednja želja.
Dva su ulaza u groblje, a policija kroz šumski put usmjerava masu, koja preskače ograde i nadgrobne spomenike da uđe.
Konstantan aplauz se mogao čuti od hiljada koje su došle na sahranu osuđenom ratnom zločincu Ratku Mladiću. Aplauz je prestao kada se kombi s njegovim tijelom približio mjestu ukopa.
Kao i tokom liturgije i opela, prisutni nose razna obilježja, uglavnom nacionalistička i desničarska i fotografije Mladića.
Vojska Srbije dočekuje tijelo, prevozi ga do mjesta ukopa. Tu su roditelji s djecom u kolicima, starci kojima medicinske službe pružaju pomoć zbog visokih temperatura.
Mladićev sin Darko drži govor, u kojem prepričava historiju porodice.
“Ti si spasio narod”, obraća se ocu. Aplauz prisutnih.
“Napravili su vještačke sudove za naše junake kako bi pretvorili branioce u zločince, a izdajnike u heroje. Hvala vam, braćo, što ste došli da presudite da li je moj otac heroj ili zločinac”, rekao je Darko Mladić, nakon čega se u okupljenoj masi začulo: “Heroj, heroj…”
“Ratko je i u svojoj smrti ujedinio srpski narod. Prvi put kada je otišao da ga brani, drugi put danas, kada ga ispraćamo.”
Sanduk s tijelom Ratka Mladića. Foto: Detektor
Počasnom paljbom odate su vojne počasti Mladiću, koji je prekršio pravila ratovanja u BiH.
Sanduk prekriven srbijanskom zastavom spušten je uz uzvike “Živio Ratko Mladić” i “Slava heroju”.
Natpis “Heroj nacije” istakao se pored imena i prezimena, a u historiji će ostati upisano da je Ratko Mladić kriv za genocid u Srebrenici, gdje je rukovodio masovnim ubistvima i prisilnim premještanjem bošnjačkog stanovništva u julu 1995. godine, terorisanje građana Sarajeva, progone i istrebljenja u opštinama širom BiH te uzimanje pripadnika UNPROFOR-a za taoce.
Sat vremena poslije, groblje se ispraznilo, masa se razišla, ograda je postavljena oko njegovog groba, a Detektoru stiže više stotina prijetnji upućenih novinarima koji su izvještavali o glorificiranju bivšeg komandanta VRS-a. Kao da se niko ne boji zakona kojim je to zabranjeno.