“Bosna i Hercegovina nije članica Evropske unije, što joj omogućava da ostane nezavisna od strožih zahtjeva EU”, navodi se na sajtu jedne od međunarodnih firmi, koja nudi posredovanje u dobijanju dozvole Republike Srpske za kripto poslovanje.
Poslovanje kripto valutama nije dozvoljeno u Federaciji BiH, dok je u Republici Srpskoj takav vid aktivnosti ozvaničen zakonski od jula 2022. godine. U tom entitetu Komisija za hartije od vrijednosti je uspostavila evidenciju pružalaca usluga sa virtuelnim valutama, u kojoj je trenutno upisano pet firmi.
Među njima je i jedna na čije poslovanje je ranije upozorila Srbija, a koja na svom sajtu u trenutku pisanja ovog teksta prikazuje poruku, između ostalog i na ruskom jeziku, da ne radi od januara 2026. godine.
Poruka na ruskom jeziku na sajtu mjenjačnice “Tesla Trade”, kojom se obavještava o obustavi rada. Photo: Screenshot: teslacrypto.me
Detektor je otkrio da je vlasnik te kompanije otvorio firmu sa sličnim aktivnostima u Crnoj Gori, te da je vlasnik firme i u Hrvatskoj. Analiza je pokazala i da posredovanje za upisivanje u registar Republike Srpske nude firme uglavnom baltičkog regiona, koje se oglašavaju i na ruskom jeziku.
Vedad Mešanović, stručnjak za virtuelne valute i imovinu iz Sarajeva, objasnio je da Republika Srpska može biti primamljiva jer spaja dvije stvari koje su određenim kripto firmama vrlo korisne; nalazi se u evropskom prostoru, ali nije pod punim pravilima Evropske unije.
“U principu, kompanije mogu imati formalno prisustvo u regionu, raditi sa međunarodnim klijentima i koristiti evropski poslovni kontekst, a da pritom ne prolaze isti nivo provjera koje bi prolazile u EU”, rekao je Mešanović za Detektor.
On je, međutim, upozorio na posebno osjetljivo pitanje, odnosno ruski kapital.
“Nakon sankcija i pooštrenog nadzora, očekivano je da dio kapitala traži alternativne kanale za kretanje, ulaganje i poslovanje. Kripto sektor tu postaje interesantan jer omogućava brže prekogranične transakcije, lakše strukturiranje kroz više firmi i slabije vidljive veze između stvarnih vlasnika i novčanih tokova”, ocijenio je ovaj stručnjak.
U fokusu estonskih firmi
Estonska firma SBSB Fintech Lawyers na svom sajtu navodi da kripto preduzetnik upisan u registar RS-a može, između ostalog, pružati usluge čuvanja ili upravljanja virtualnim valutama u ime svojih klijenata, upravljati mjenjačnicom za kupovinu, prodaju i konverziju kripto valuta, kao i konvertovanje virtuelnih valuta u ili iz zakonskog sredstva plaćanja.
“Iz RS-a, operateri uživaju isplativ pristup tržištima EU i susjednih balkanskih zemalja”, poruka je koju na engleskom i ruskom jeziku na svom sajtu prikazuje ta kompanija.
Kompanija navodi i da je neophodan minimalan osnovni kapital hiljadu maraka, te da je za registraciju dovoljna virtuelna kancelarija.
Među napomenama je i ta da vlasti u RS-u, prilikom apliciranja, obraćaju pažnju na prošlost osnivača firme i adekvatnost kontrola kojima se sprečava pranje novca i finansiranje terorizma. Također se navodi da se prilikom rada firma mora pridržavati zakona i propisa.
SBSB Fintech Lawyers, sem BiH, u ponudi ima posredovanje za dobijanje licenci u nizu drugih država Evrope, Afrike, Azije, Latinske Amerike, kao i off-shore zonama.
Konsultacije zainteresovani klijenti mogu zakazati kod Darie Lysenko iz SBSB Fintech Lawyers, a Detektor je utvrdio da je riječ o Ukrajinki.
Iz te firme su u pismenom odgovoru za Detektor potvrdili da pomažu klijentima pri osnivanju kompanija u Republici Srpskoj i dobijanju registracije za Pružatelja usluga virtualne valute (PUVV), a sve u skladu sa Zakonom o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma.
“Naša pravna podrška obuhvata osnivanje kompanija, otvaranje poslovnog bankovnog računa, angažovanje lokalnih stručnjaka za sprečavanje pranja novca, pripremu dokumentacije i politika za sprečavanje pranja novca/finansiranja terorizma i podnošenje PUVV prijave Komisiji za hartije od vrijednosti”, navodi se u odgovoru.
Svi klijenti prolaze kroz “Upoznaj svog klijenta” i procedure dubinske analize prije angažmana, dodaju iz kompanije.
“U skladu s međunarodnim sankcijama i našim internim politikama usklađenosti, ne pružamo usluge stanovnicima Ruske Federacije ili Republike Bjelorusije, posebno zato što je našu kompaniju osnovao Ukrajinac, a naš tim uključuje i Ukrajince”, potvrđuje se u odgovoru.
Kompanija Adam Smith Corporate Law sa sjedištem u Litvaniji, a koja se bavi posredovanjem u dobijanju kripto i dozvola za kockanje, navodi da je poslovanje s kriptovalutama u Bosni i Hercegovini vrlo obećavajuće i nudi brojne prednosti.
“Svaka od njih, a posebno sve zajedno, čine Bosnu i Hercegovinu najboljim izborom”, navodi se u promotivnom tekstu objavljenom na sajtu te kompanije.
Adam Smith Corporate Law navodi brojne prednosti BiH u kontekstu kripto dozvole. Foto: Screenshot/adamsmith.lt
Između ostalog, navodi se i da je BiH snažno povezana s Evropom na tržištu kriptovaluta što, kako se dodaje, može donijeti dodatne koristi.
“To omogućava zemlji da obezbijedi efikasno operativno okruženje za kripto kompanije, a da pritom ne bude podložna MiCA propisima. Kompanija neće morati da se pridržava uvećanog broja zahtjeva, kao što su visok osnovni kapital i revizija”, dodaje se.
MiCA, za koju se kaže da je prednost što nije na snazi u BiH, je zapravo regulativa Evropske unije koja uređuje tržište kriptovaluta, s ciljem da zaštiti investitore i korisnike, te obezbijedi stabilnost finansijskog sistema.
Adam Smith Corporate Law navodi i da će tim kompanije pružiti zainteresovanim klijentima svu potrebnu podršku u svakoj fazi. Njihov cjenovnik, u zavisnosti od paketa, je od 5.500 do 11.900 eura.
Analiza je otkrila da, među ekspertima kompanije, koji su na raspolaganju klijentima, ima i onih koji su svoje iskustvo gradili u Rusiji.
Iz Adam Smith Corporate Law nisu odgovorili na pisana pitanja Detektora do objave ovog teksta.
Detektor je otkrio još nekoliko firmi koje nude slično posredovanje za upisivanje u registar pružaoca usluga povezanih sa virtuelnim valutama u Republici Srpskoj, a samo jedna na svom sajtu upozorava na rizik stavljanja BiH na sivu listu Moneyval-a, nadzornog tijela Savjeta Evrope koje se bavi borbom protiv pranja novca i finansiranja terorizma. Konačnu odluku da li će BiH biti stavljena na tu listu očekuje se u narednim mjesecima.
Iz Komisije za hartije od vrijednosti Republike Srpske u pisanom odgovoru su naveli da ta institucija nema saznanja o međunarodnim kompanijama koje “vrše usluge posredovanja u dobijanju licenci za poslove sa kriptovalutama i imovinom Republike Srpske”, kako je glasilo pitanje Detektora.
U odgovoru se obrazlaže da ne postoji licenca za poslove sa kripto valutama i imovinom Republike Srpske, već da Komisija vodi nadzor usklađenosti poslovanja pružaoca usluga povezanih sa virtuelnim valutama sa zakonom i drugim aktima kojim se propisuju obaveze provođenja mjera za sprečavanje pranja novca i finansiranje terorističkih aktivnosti.
Od dana uspostavljanja evidencije do 19. maja 2026. godine, dodaje se, Komisija je jedan zahtjev odbacila kao neuredan, tri zahtjeva su povučena, a u postupku pred tom institucijom se nalazilo četiri zahtjeva za upis u evidenciju.
“Odbijenih zahtjeva do sada nije bilo, a jedan pružalac usluga povezanih sa virtuelnim valutama je privremeno brisan iz evidencije”, dodaje se.
Na pitanje zašto upravo firme iz Estonije i Litvanije dominiraju u posredovanju za kripto licence, Vedad Mešanović objašnjava da, dok su mnoge druge zemlje raspravljale kako regulisati digitalnu imovinu, te države su već imale procedure za registraciju firmi, izdavanje dozvola i digitalno poslovanje.
Zbog toga se, kako je dodao, u njima veoma brzo razvila čitava industrija specijalizovana za kriptolicence.
“Vremenom su upravo te firme postale glavni posrednici za kompanije iz cijelog svijeta koje su željele ući na evropsko tržište”, objasnio je Mešanović.
U registru i mjenjačnica koja ne radi
Među firmama koje su upisane u registar RS-a je i kripto mjenjačnica Tesla Trade iz Bijeljine, čiji je direktor Đuro Bajić.
Na sajtu te firme vidi se, međutim, da je ta mjenjačnica obustavila svoj rad početkom januara 2026. godine.
Godinu dana ranije, Narodna banka Srbije (NBS) upozorila je da ta kripto mjenjačnica svoje usluge u Srbiji pruža neovlašteno i bez dozvole.
Iz NBS su tada naveli da, iako internet prezentacija firme izgleda kao da je namijenjena građanima BiH, ona se oglašava i kao mjenjačnica kriptovaluta u Srbiji, sa kontakt-telefonima za korisnike iz te države.
Sajt mjenjačnice, pored engleskog i srpskog, ima i opciju na ruskom jeziku.
Iz Komisije za hartije od vrijednosti Republike Srpske u odgovoru za Detektor se navodi da je firma “Tesla Trade” obavijestila tu instituciju o razlozima obustave rada, te da Komisija trenutno provodi postupak “redovnog nadzora poštovanja zakonskih i podzakonskih propisa i internih akata”, koji još uvijek nije okončan.
Direktor firme, Đuro Bajić, istog mjeseca kada je osnovao Tesla Trade u Bijeljini, u Podgorici je osnovao firmu Crypto Processor Labs koja nudi transfer bilo koje kriptovalute preko bilo kojeg blockchaina, odnosno digitalne baze podataka transakcija.
Na sajtu, u sekciji o mjerama za sigurnost i prevenciju prevara, piše da taj dio prezentacije stiže ubrzo.
Na sajtu Crypto Processor Labs o mjerama za sigurnost i prevenciju prevara, piše da taj dio prezentacije stiže ubrzo. Foto: Screenshot/cryptoprocessor.io
Đuro Bajić je u maju 2023. godine osnovao firmu i u Hrvatskoj, koja se zove isto kao i njegova firma iz Bijeljine – Tesla Trade. Kako se vidi, firma je registrovana za posredovanje u trgovini na veliko određenim proizvodima.
Detektor je pokušao da kontaktira Đuru Bajića preko njegovih društvenih mreža, dostupnih kontakt telefona i e-mail adresa, ali odgovor nije stigao do objave ovog teksta.
Iz Sektora za sprečavanje pranja novca i finansiranja terorizma i kriptoimovinu Komisije za tržište kapitala Crne Gore u pisanom odgovoru za Detektor objasnili su da trenutno nijedno pravno lice, privredno društvo, preduzetnik niti fizičko lice nije upisano u Registar pružalaca usluga povezanih sa kriptoimovinom u Crnoj Gori, iako ta Komisija bilježi iskazano interesovanje pojedinih subjekata.
U odgovoru se potvrđuje i da je firma koju je Đuro Bajić osnovao u Crnoj Gori registrovana za obavljanje djelatnosti kompjuterskog programiranja.
Bez upisa u Registar koji vodi Komisija za tržište kapitala, pružanje usluga povezanih sa kriptoimovinom predstavlja postupanje suprotno Zakonu o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma, dodaje se u odgovoru.
U njemu se objašnjava, između ostalog, i da je propisano kada se smatra da su usluge povezane sa kriptoimovinom pružene u Crnoj Gori – između ostalog, ako pružalac ima sjedište u Crnoj Gori, oglašava svoje usluge prema rezidentima ili koristi “.me” ekstenziju internet domena.
Detektor je utvrdio da sajt kripto mjenjačnice Đure Bajića “Tesla Trade”, koja je upisana u registar Republike Srpske, ima ekstenziju “.me”.
U odgovoru se potvrđuje da je Komisija u Crnoj Gori upoznata sa ovim slučajem, te da nije u mogućnosti da iznosi dodatne informacije jer je riječ o subjektu u postupku.
Komentarišući ovaj primjer, Vedad Mešanović je naveo da upozorenja regulatora iz regiona treba uzimati ozbiljno.
“Ako regulator u jednoj državi ignoriše upozorenja iz druge, otvara prostor da njegova jurisdikcija postane tačka kroz koju će rizične firme pokušavati nastaviti poslovanje”, ocijenio je Mešanović.
Dvije firme obrisane na godinu dana
Kako je u aprilu 2026. godine prenio Capital.ba, Komisija za hartije od vrijednosti RS-a je tog mjeseca izbrisala firmu “Bitnnn Express” iz Gradiške iz evidencije pružalaca usluga povezanih sa virtuelnim valutama.
Kako se navodi, takva odluka je donijeta zbog brojnih propusta utvrđenih tokom redovne kontrole i nadzora.
Ta firma, koju je osnovao Slavko Šajinović, bivši vjerenik hrvatske pjevačice Severine Vučković, iz registra je obrisana na godinu dana, nakon čega, pod uslovom da poslovanje uskladi sa zakonom, može podnijeti zahtjev za ponovni upis u evidenciju.
Komisija za hartije od vrijednosti je obrisala i kripto mjenjačnicu “Digital Crypto Exchange“ iz registra na godinu dana zbog propusta tokom redovnog nadzora, prenio je Capital 25. maja 2026. godine .
U rješenju Komisije, kako se navodi, objašnjava se da je utvrđeno da ta mjenjačnica nema otvoren zakonski obavezan bankovni račun za posebne namjene, već da je u pojedinim slučajevima za pružanje svojih usluga primala gotovinu.
Pored toga, dodaje se, kontrolom je utvrđeno da u trenutku nadzora nije imala organizovanu platformu za pružanje usluga, niti je Komisiji dostavila obavezni godišnji izvještaj za procjenu rizika za 2024. godinu.
Propusti su zabilježeni i u unutrašnjoj organizaciji. Osnivači te mjenjačnice, objašnjava se, su biznismen iz Gradiške Darko Šljivar, te Sveto Jotić i banjalučki advokat Darko Kremenović, inače predsjednik Advokatske komore Republike Srpske.
Kontribucija na tekstu: Maja Živanović
