U izvještaju koji je objavljen 15. septembra na sajtu Evropskog parlamenta, švedski europarlamentarac Tomas Gunnar Tobe navodi da su Srbija i Bosna i Hercegovina bile tokom 2024. godine “domaćini vojnog kampa povezanog s Rusijom”, u kojem su obučavani agitatori za izazivanje masovnih nemira tokom izbora i referenduma u Moldaviji, a što se navodi u presudama moldavskog suda.
Regrutovani učesnici prolazili su obuku za destabilizacijske aktivnosti, dok su Srbija i bh. Republika Srpska služile kao regionalna infrastruktura i mjesta za obuku i pripremanje operacija.
Ranije je istraživanje Detektora pokazalo mrežu kampova u BiH i Srbiji u kojima su tokom 2024. ruski instruktori obučavali državljane Moldavije, navodno radi izazivanja nereda i utjecaja na predsjedničke izbore i referendum o pristupanju EU. Najmanje tri grupe, od pet do 12 ljudi, boravile su u šumi kod Glamočana, blizu Banje Luke, a kamp je nakon otkrivanja premješten u selo Radenka u Srbiji.
Učesnici su učili borbene tehnike, probijanje policijskih kordona, upravljanje dronovima, prepoznavanje nadzornih kamera te pripremu zapaljivih i eksplozivnih sredstava. Dobijali su od 300 do 800 eura, ponekad u kriptovalutama. Pronađeni materijali uključivali su priručnik s uputama za izradu bombi i otrova, rastavljene dronove, VR naočale, radiostanice i bilješke o diverzijama.
Polaznici su dobijali zadatke da fotografišu i označavaju koordinate državnih institucija i ambasada u BiH, Srbiji i Hrvatskoj, te mjesta pogodna za polijetanje dronova. Među organizatorima i instruktorima spominju se osobe povezane s “Wagnerom”, ruskim operacijama utjecaja, cyber napadima i ekstremističkim grupama.
Moldavski sudovi već su izrekli više osuđujućih presuda, dok su neki osuđenici u bjekstvu. Tužilaštvo BiH formiralo je predmet, a za sada nije podignuta nijedna optužnica.
U izvještaju Evropskog parlamenta navodi se i otvaranje prostora za prisustvo ruskih sigurnosnih struktura u BiH te odgovornosti domaćih institucija. Srbija se u istom kontekstu opisuje kao središte ruskih dezinformacijskih i obavještajnih aktivnosti, uključujući praćenje opozicionara, izbjegavanje sankcija i cyber napade na zvaničnike EU i NATO-a.
Dokument procjenjuje sve ozbiljnije prijetnje evropskim demokratijama: strano uplitanje u izbore, dezinformacije, kibernetičke i hibridne napade, manipulaciju društvenim mrežama te zloupotrebu umjetne inteligencije i deepfake sadržaja. Rusija je označena kao glavni vanjski izvor hibridnih prijetnji, uz aktivnosti Bjelorusije, Kine, Irana i Sjeverne Koreje.
Poseban naglasak stavljen je na otkrivanje prikrivenih kampanja umjetne inteligencije, označavanje manipulativnih sadržaja i sankcioniranje zlonamjernih lažnih vijesti. Parlament također traži zaštitu novinara, neovisnih medija, civilnog društva i kandidatkinja izloženih rodno uvjetovanom nasilju. Preporučuje programe medijske pismenosti, stabilnije finansiranje te smanjenje tehnološke ovisnosti EU o američkim platformama i kineskoj opremi.
Sve mjere trebale bi štititi izbore bez narušavanja slobode izražavanja i drugih temeljnih prava, navodi se u izvještaju koji je Evropski parlament usvojio 15. septembra i koji predstavlja službeni politički stav i zahtjev Evropskog parlamenta prema Evropskoj komisiji.
