Oko 120 maraka bilo je dovoljno da novinari Detektora napune kolica u marketu „MERE“ na samom ulazu u Doboj - jednom od osam iz tog lanca koji trenutno posluju u BiH.
U samom marketu, koji više podsjeća na magacin, neselektivno poredani artikli, ponegdje naslagani na kartonskim kutijama poredanim u redovima. Jedni do drugih nižu se prehrambeni, higijenski, radnički proizvodi.
Raritet u odnosu na ostale markete u BiH jeste da se ovdje, između ostalih, mogu pronaći proizvodi koji su proizvedeni u Rusiji.
U neformalnom razgovoru kupci koje su novinari zatekli rekli su da dolaze zbog povoljnijih cijena. U kvalitet proizvoda nisu bili sigurni.
Radnica u marketu je novinaru koji se predstavio kao kupac rekla da je kartično plaćanje moguće, ali samo sa karticama lokalnih banaka.
Objasnila je i da se na policama marketa odnedavno nalaze proizvodi koji dolaze iz Poljske, dok su ostali evropski artikli odavno na policama.
Međutim, upravo su vlasnici „MERE“ i njihova firma, preko koje upravljaju ruskim marketima, stavljeni pod sankcije Poljske u aprilu 2025. godine. Nešto više od godinu dana kasnije, taj ruski lanac se, zajedno s vlasnicima, našao i na listi sankcija EU.
Evropske službe utvrdile su da se njihovim poslovanjem pruža materijalni i finansijski doprinos akcijama koje ugrožavaju teritorijalni integritet, suverenitet i nezavisnost Ukrajine, te da su se prihodi ostvareni na tržištu EU koristili za prebacivanje kapitala u Rusiju, čime se indirektno punio ruski budžet.
Također je uočeno da je grupacija pokušavala zaobići pojedinačne nacionalne zabrane i sankcije mijenjanjem imena brendova i prenosom vlasničkih struktura na kćeri - firme.
Uprkos svemu tome, proizvodi iz EU država, koje su stavljanjem ovog ruskog lanca pod sankcije zabranile svako poslovanje sa firmama koje su deo te grupacije, prodaju se na policama ruskog marketa širom BiH, otkriva Detektor.
Robert Socha, stručnjak iz organizacije Open Intelligence Group iz Poljske koja se bavi provjerom usklađenosti sa sankcijama, ocijenio je da, iako BiH nije članica EU i nije direktno obavezana propisima EU o sankcijama, prodaja evropskih proizvoda u supermarketima „MERE“ otvara pitanje mogućeg zaobilaženja restriktivnih mjera.
Socha je napomenuo da su evropski proizvođači bili dužni znati ko je krajnji distributer njihovih proizvoda, te osigurati da njihove proizvode u konačnici neće prodavati sankcionisane kompanije.
„Ako evropski izvoznik nema odgovarajući sistem provjere kupaca i sprečavanja preusmjeravanja robe prema sankcionisanim subjektima, takav propust može predstavljati kršenje evropskih sankcija“, rekao je on u razgovoru za Detektor.
Porodični biznis
Evropska unija je sankcije protiv Sergeya Schneidera, suosnivača i suvlasnika grupe Svetofor koja posluje kroz više od 2.200 diskontnih prodavnica u Rusiji i inostranstvu, uključujući brendove Svetofor, „MERE“ i MyPrice uvela 23. jula 2026. godine.
Osim njega EU je sankcionisala brata Andreya Schneidera i majku Valentinu Schneider.
Porodica Schneider iz sibirskog mjesta Krasnojarska je u ruskoj javnosti poznata kao vrlo zatvorena. O njima se zna da su milijarderi i da posljednjih 17 godina šire biznis na više evropskih, azijskih i odnedavno južnoameričkih država.
Posao su prije 17 godina pokrenuli Sergey i Andrey Shcneider, zajedno s roditeljima Valentinom i Ivanom.
Koncept poslovanja, koji je bio prepoznatljiv i u marketu u Doboju, bio je smještanje prodavnica u jeftinim objektima na periferiji i prodaji robe iz kutija i s paleta. Broj zaposlenih je minimalan, a ulaganja u reklamu i uređenje gotovo ne postoje.
Dobavljači moraju ponuditi cijene znatno ispod tržišnih i često sami snositi troškove dostave i rizik neprodane robe. Takav model omogućio je cijene u rasponu od 20 do 30 posto niže od onih u klasičnim supermarketima.
Svetofor je za 17 godina porodici Schneider donio bogatstvo koje je poslovni časopis “Forbes“ procijenio 2024. godine na približno 1,4 milijarde dolara.
Od 2017. godine svoj posao šire izvan Rusije, a danas su poslovanje proširili od centralne Azije, preko Evrope, do Južne Amerike.
Posao vodi Sergey Schneider, koji se smatra glavnim strategom i najvećim suvlasnikom sistema. Njegov mlađi brat Andrey Schneider je suvlasnik.
Upravo su njihova imena i u vlasničkoj strukturi „MERE“ u BiH, kao i firmi u Srbiji, koje zajedno, kako je Detektor utvrdio, imaju kapital od nešto preko pola miliona eura.
Sankcije su već imale direktne posljedice po „MERE“ u pojedinim državama članicama EU, naročito baltičkim državama, ali to nije spriječilo poslovanje na Balkanu.
Sergey Schneider, većinski vlasnik, njegov brat Andrey i dva ruska saradnika osnovali su 2021. godine trgovinski lanac „MERE“, putem firme “Eksperttorg“ sa sjedištem u Sarajevu.
Lanac u posljednje četiri godine posluje samo na području entiteta Republika Srpska, čije vlasti održavaju bliske odnose sa Moskvom.
Firmu u Sarajevu 2021. godine u ime Schnaydera registrovala je posrednička firma u vlasništvu Kemala Muratovića, koji je bio posrednik za osnivanje na desetina firmi ruskim državljanima u BiH, nudeći im i državljanstvo, o čemu je Detektor pisao.
Među osnivačima firme “Eksperttorg” u Sarajevu 2021. su bili Sergey Schneider i njegov brat Andrey.
Druga dva osnivača bili su Evgenii Pshenitsyn i Valeriy Iakovlev.
Ko stoji iza firme “Eksperttorg”
Vlasnička struktura beogradske kompanije SKTrade — vlasnika firme “Eksperttorg” u BiH — prema podacima iz registracione dokumentacije.
Iako je firma u Sarajevu i dalje aktivna, zvanični podaci pokazuju da je “Eksperttorg“ od 2025. godine preregistrovan u Istočnom Sarajevu sa kapitalom od nešto preko 682 hiljade maraka.
Vlasnik ove firme je beogradska kompanija SKTrade, čiji su vlasnici braća Schneider, Pshenitsyn i Iakovlev. Upisani kapital ove firme iznosi oko 170 hiljada eura, odnosno oko 333 hiljade maraka.
Direktor firme u Istočnom Sarajevu je Boklach Evgenii, o kojem se malo šta pronalazi na internetu.
Bh. firma posluje u Zvorniku, Banjaluci, Istočnom Sarajevu, Bijeljini, Doboju, Prijedoru, Laktašima i Trebinju.
BiH ima uglavnom usklađena pravila sa stavovima i odlukama EU, uključujući restriktivne mjere prema Rusiji i osobama i kompanijama povezanim sa ratom u Ukrajini.
Međutim, za razliku od članica EU, sankcije Evropske unije se u BiH ne primjenjuju automatski. Za njihovu provedbu potrebni su domaći institucionalni i pravni koraci, koje u najvećoj mjeri blokiraju vlasti u Republici Srpskoj. Zbog svega toga, prema trenutnim propisima poslovanje „MERE“ u BiH je zakonito.
Detektor je odgovore o situaciji u kojoj se pronašla BiH zbog omogućavanja poslovanja sankcionisanoj firmi pokušao da dobije i od Ministarstva vanjskih poslova, ali iz te institucije nisu odgovorili na pisani upit.
Tanja Topić, analitičarka iz Banjaluke i voditeljica banjalučke kancelarije Fondacije Friedrich Ebert, ocijenila je da politički predstavnici u BiH nemaju jedinstven odnos prema Evropskoj uniji, te da iz Republike Srpske često dolaze negativne poruke.
Ona je je istakla i da se EU omalovažava i napada uprkos tome što je kroz projekte, programe i druge oblike podrške značajno pomogla BiH te, prema njenom mišljenju, predstavlja jedinu realnu alternativu za zemlju.
Dodatni problem vidi u tome što pojedina ministarstva ne zastupaju usaglašenu državnu politiku, nego stavove stranaka iz kojih dolaze ministri.
Takav odnos je opisala kao subjektivan i selektivan, jer politički akteri prihvataju samo ono što im u određenom trenutku odgovara, slično njihovom odnosu prema Dejtonskom mirovnom sporazumu i Ustavu BiH.
„Mi zapravo imamo da nam pojedina ministarstva zapravo iskazuju stavove političkih partija iz kojih dolaze ministri koji se nalaze na tim funkcijama. Tako da je to taj problem, zapravo, našeg odnosa. Vrlo teško mi je pretpostaviti da bi se tražio savjet, pogotovo iz Republike Srpske, o preporukama iz Evropske unije”, ocijenila je Topić.
Proizvodi iz EU među ruskim
Iz Uprave za indirektno oporezivanje BiH (UIO) odbili su Detektoru dostaviti podatke o poslovanju kompanije “Eksperttorg“, kao i informacije iz kojih država roba dolazi u BiH, vrijednost te robe, količini uvezene robe i distributerima.
Novinari Detektora uočili su tokom kupovine u „MERE“ u Doboju u augustu 2026. godine najmanje 15 proizvoda koji dolaze iz EU, a koji su putem različitih dobavljača i distributera uvezeni u BiH.
Najviše takvih proizvoda koje su novinari vidjeli, stiglo je iz Italije, Hrvatske, Poljske, Estonije. Pored njih, novinari su pronašli i proizvode koji dolaze iz Kine, Turske, Rusije, Moldavije i Srbije, kao i one koji su proizvedeni u BiH. Kako se Detektor uvjerio, neke od sirovina korištene u proizvodima potekle su iz Sjedinjenih Američkih Država, Kanade, ali i Kine.
Šta su novinari Detektora kupili u „MERE“-u
Artikli kupljeni u prodavnici „MERE“ u Doboju, augusta 2026. godine. Foto: Detektor
Robert Socha iz Poljske, koji se bavi monitoringom primjene evropskih sankcija, objasnio je da države članice EU iz kojih potiču proizvodi imaju prvenstvenu odgovornost da ispitaju kako je roba završila u prodajnom lancu.
On je naveo da bi nadležni organi trebalo da provjere evropske proizvođače i izvoznike i utvrde jesu li znali za rizik od preusmjeravanja robe i jesu li ga svjesno prihvatili.
„Nadležni organi država članica EU mogu istražiti domaće proizvođače čija se roba prodaje u ‚MERE’-u i provjeriti jesu li zanemarili očigledan rizik da proizvodi završe u lancu povezanom sa sankcionisanim subjektima“, objasnio je Socha za Detektor.
Detektor je upite o prodaji proizvoda iz EU u sankcionisanom ruskom marketu u BiH poslao svakom proizvođaču i zemlji u kojoj se on nalazi.
Novinari su također od kompanija, koje su poslovale s trgovačkim lancem „MERE“ kao distributeri proizvoda iz EU, zatražili odgovore o tome jesu li znali za sankcije povezane sa Schneiderom i ovom maloprodajnom mrežom. Većina s kojima je Detektor uspio stupiti u kontakt nije bila upoznata s informacijama o sankcijama, niti sa mogućim rizicima takve poslovne saradnje.
Sagovornici koji su se javljali na novinarske pozive, uglavnom iz odjela marketinga ili računovodstva distributera, navodili su da su robu isporučivali na osnovu uobičajenih komercijalnih ugovora.
Neki su naveli da sada ne znaju šta treba preduzeti, kome se obratiti, niti da li smiju nastaviti isporuke.
Pojedini su najavili da će zatražiti pravno mišljenje, dok su drugi rekli da će čekati upute nadležnih institucija, nakon što su ih novinari Detektora o tome informisali.
Detektor je kontaktirao braću Schneider preko Telegrama, ali oni nisu odgovorili na poruke.
Novinari Detektora su posjetili i sjedište kompanije u Istočnom Sarajevu, gdje je jedan od uposlenika institucija u okolini rekao da novinari nisu prvi u posljednjih deset dana koji traže “Eksperttorg” i da se ne nalazi na toj adresi te da pokušaju “s druge strane zgrade”.
Na tom mjestu, novinari zatiču mala crveno-žuta vrata na kojima je ispisano „MERE“.
Uposlenik te firme, koji nije želio da se snima, objasnio je da ne može zvanično razgovarati.
Također je rekao i da nikada nije upoznao stvarne vlasnike i da se oni trenutno nalaze u Rusiji.
Ekipa Detektora je ostavila i pisana pitanj s molbom da se ona proslijede ovlaštenoj osobi za BiH, ali do objave ovog teksta odgovori nisu stigli.
Novinari su pokušali stupiti u kontakt i sa Evgeniijem Boklachom, koji je upisan kao direktor “Eksperttorga” u Istočnom Sarajevu. Advokatica Samra Hadžović iz Sarajeva, čije se ime spominje u sudskim spisima te firme, rekla je da ne može razgovarati na tu temu, te da novinari do kontakta Boklacha moraju doći na neki drugi način.
Zatvaranja širom EU
Detektor je kontaktirao i vlasti evropskih država, u kojima braća Schneider posluju i čiji proizvodi se nalaze na policama „MERE“ u BiH.
Iz Ministarstva vanjskih poslova Francuske, gdje je grupacija poslovala, Detektoru je odgovoreno da Francuska u potpunosti provodi sankcije EU-a, koje je jednoglasno usvojilo svih 27 država članica Vijeća“.
Latvijske vlasti potvrdile su za Detektor da su kompanije povezane s maloprodajnom mrežom „MERE“, zbog najnovijih sankcija EU protiv ruskog biznismena Sergeya Schneidera, morale obustaviti redovno poslovanje u toj zemlji.
Njihova sredstva i ekonomski resursi su blokirani dok su dozvoljene samo aktivnosti nužne za očuvanje minimuma poslovanja, uz odobrenje Finansijske obavještajne jedinice (FIU) Latvije, koji vodi evidenciju zamrznute imovine.
„Snabdijevanje sankcionisanih kompanija, uključujući i preko posrednika, nije dozvoljeno kada bi to značilo direktno ili indirektno stavljanje sredstava ili ekonomskih resursa na raspolaganje tim kompanijama“, navodi se u pisanom odgovoru iz FIU Latvija.U toj instituciji su naveli i da ne mogu iznositi podatke o konkretnim firmama koje su ranije snabdijevale ‚MERE’.
Generalna licenca od 6. augusta 2026. ipak omogućava dobavljačima da, pod propisanim uslovima, preuzmu vlastitu robu koja je ostala kod sankcionisanih kompanija iz obaveza nastalih prije 23. jula, dodaje se.
Pokušaji širenja i u drugim evropskim državama imali su različite rezultate.
Britanski TS Markt Ltd vodi se kao aktivan, ali ne posluje. Andrey Schneider je ostavku na direktorsku funkciju u toj firmi dao 2020. godine. Aktuelna direktorica je ukrajinska državljanka, koja na svom poLinkedIn profilu navodi da je zaposlena i u „MERE“.
Poljska je još u aprilu 2025. godine zamrzla finansijska sredstva i ekonomske resurse kompanije Torgservis PL braće Schnayder. Ipak, upravo je vino iz Poljske, koje su novinari Detektora u avgustu 2026. godine zatekli u prodaji u marketu „MERE“ u Doboju, proizvedeno ove godine.
Rumunski Torgservice RM formalno je aktivan, ali trenutno nema poslovnih aktivnosti.
Kompanije u Češkoj i Francuskoj također nisu aktivne, dok su njemačka društva TS Markt, TS-Markt 101 i TS-Markt 102 trenutno aktivne.
„MERE“ je u Grčkoj zatvoren nakon uvođenja sankcija EU.
Status Schneiderove mreže po državama
Izvan Evropske unije poslovanje je stabilnije. Svetofor je aktivan u Bjelorusiji, Kazahstanu i Uzbekistanu.
Grupacija je aktivna i u Srbiji, gdje posluje preko mreže lokalnih kompanija. Beogradska firma SKTrade, koja je dio Schneider grupacije i koja je vlasnik firme u BiH, je istovremeno vlasnički povezana s mađarskom kompanijom Huntorg Service Kft, otkrio je mađarski istraživački medij Atlatszo.
Detektor je upit o eventualnim preporukama o saradnji sa ruskom grupacijom za države koje nisu članice bloka i mjerama koje bi BiH trebalo da sprovede u tom kontekstu, poslao i PR službi Evropske komisije, ali odgovor nije stigao do objave ovog teksta.
Tanja Topić djelovanje institucija BiH upoređuje sa “raštimovanim orkestrom”.
„Mi zapravo imamo stav koji proizilazi iz toga ko je na čelu tih institucija, odnosno ko je ministar, znači u ovom slučaju za spoljnu trgovinu, ko je direktor Uprave za indirektno oporezivanje, jer se, rekla bih, jednim okom zažmiri na takozvane političke prijatelje”, rekla je ona i podsjetila da je politički vrh Republike Srpske vrlo jasan - sankcije EU prema Rusiji se ne prate ni u jednom segmentu.